Zapalenie zatok szczkowych - gdzie szuka pomocy?

Zapalenie zatok szczkowych moe, ale nie musi by pochodzenia zbowego. Wg bada tylko 10-12% stanw zapalnych w obrbie tych zatok ma zwizek z zbami. Istotne jednak, by wwczas problemem zaj si stomatolog. Tymczasem pacjenci rzadko maj wiadomo pierwotnej przyczyny dolegliwoci, szczeglnie przy chorobie przewlekej. Czasem latami nie s prawidowo leczeni
Paradoksalnie najatwiejsze do leczenia s stany zapalne ostre zatok. Pacjent byskawicznie reaguje na problem i od razu zgasza si do lekarza. Niebezpieczne stany przewleke, ktre mog doprowadzi nawet do gronych dla ycia zakae w narzdach odlegych (nerkach, sercu, mzgu), bywaj bagatelizowane, przegapiane.



Docz do serwisu Zdrowie na Facebooku!

Najczciej takie przewleke zapalenie zatok towarzyszy zmianie chorobowej w obrbie miazgi zba i tkanek okoowierzchokowych. Bl nie jest silny i ostry, ale tpy, rozlany, nasilajcy si zwaszcza przy pochyleniu gowy w d. Pacjent leczy si wtedy na zatoki u internisty, wspomaga kroplami, decyduje na terapi antybiotykow, ale nie dociera do przyczyny stanu zapalnego, ktrym s zakaenia w obrbie zbw. Takie zmiany wykrywamy za pomoc diagnostyki radiologicznej. Wane, by przy dolegliwociach w okolicy zatok szczkowych, stomatolog prowadzcy dokadnie przeanalizowa zdjcia RTG: pantomograficzne, zatok, punktowe. W takiej diagnostyce najlepiej sprawdza si tomografia komputerowa.

Zapalenie zatok szczkowych: objawy

Przy stanach ostrych pacjent najczciej odczuwa po prostu silny bl tu nad policzkiem - to pulsuje zakaona zatoka szczkowa. Bardzo czsto zapalenie ma charakter jednostronny. Bl nasila si podczas poruszania gow, przy pochylaniu. Zapaleniu ostremu towarzyszy moe podniesiona temperatura ciaa, bl skroni oraz w okolicach oczu, wraliwo skry twarzy na dotyk.

Wysik z nosa czsto wystpujcy tylko z jednej strony, wypyw ropy, ciekanie wydzieliny po tylnej cianie garda, bl ucha, zaburzenia wchu, zmiana gosu, nieprzyjemny zapach z ust - to kolejne objawy stanu ostrego.

Przewleky stan zapalny zatok szczkowych moe nie mie adnych objaww. Czasem objawia si blem gowy, ale nie tak ostrym, dlatego ciko go skojarzy z zatokami.

Przyczyny

Zatoki szczkowe maja budow, ktra utrudnia drena i usuwanie wydzieliny w nich zalegajcej. To prowadzi do zaburze w transporcie luzowo-rzskowym. Tymczasem to on umoliwia prawidowe oczyszczanie si nosa. Wszystkie schorzenia lub czynniki zewntrzne, ktre utrudniaj ewakuacj wydzieliny z zatok, sprzyjaj stanom zapalnym. Zapalenie zatok szczkowych moe wic wywoa zarwno infekcja typu grypa czy przezibienie, jak i alergiczny nieyt nosa czy astma oskrzelowa. Przy czstym wystpowaniu stanw zapalnych zatok warto skontrolowa u laryngologa przegrod nosow (skrzywienie) i inne zaburzenia anatomiczne. Laryngolog wskae take czynniki zewntrzne wpywajce na podatno na stany zapalne zatok: pywanie, zwaszcza nurkowanie oraz palenie papierosw. Wykonuje si take wymaz, aby sprawdzi, czy pacjent nie jest nosicielem patogenw bakteryjnych, na przykad paciorkowcw.

Zbopochodne przyczyny zapalenia zatok mona podzieli na takie, ktre wi si ze stanami chorobowymi nieleczonych zbw oraz takie, ktre s konsekwencj leczenia kanaowego zba lub jego usunicia.

Przetoka

Bardzo czsto powikaniem ekstrakcji zba jest przetoka ustno-zatokowa. Moe si ona pojawi po usuniciu grnych zbw przedtrzonowych lub trzonowych, z reguy po usuniciu grnej szstki. Wanie nad tym zbem znajduje si zatoka. Zdarza si, e midzy wierzchokami korzeni a zatok nie ma w ogle koci, a wystpuje jedynie cienka membrana. Ekstrakcja zba przypomina wtedy wyjcie korka, powstaje poczenie midzy zatok szczkow, a jam ustn. Jeli nie zostanie ono prawidowo zabezpieczone, dojdzie do stanu zapalnego zatok.

Zmiany okoowierzchokowe s wskazaniem do yeczkowania zbodou, podczas ktrego take powsta moe przetoka. Dlatego po ekstrakcji grnych zbw obowizkowo sprawdza si, czy nie doszo do perforacji. Wykonuje si prost prb, polegajc na wydmuchaniu powietrza przez nos przy zamknitych skrzydekach nosa. Efekt - powietrze bdzie przedostawa si przez przetok. W druga stron z kolei podczas pukania ust pynem, woda bdzie przedostawa si do nosa. Jeli mamy do czynienia z przetok, naley j od razu zamkn. Do plastyki poczenia ustno-zatokowego wykorzystuje si pat luzwkowo-okostnowy. Jeli lekarz nie potrafi wykona takiego zabiegu, powinien odesa pacjenta do chirurga w trybie pilnym. Zabieg naley wykona do 24 godzin. Przetoka jest niebezpieczna poniewa zwiksza ryzyko wdrowania zakae z jamy ustnej do zatok, a dalej do mzgu.

Jeli mamy zapalenie zatoki szczkowej i przetok naley najpierw opanowa stan zapalny antybiotykoterapi i od razu planowa zabieg chirurgiczny. By moe w jego trakcie trzeba bdzie usun zakaone tkanki, a przetok zaszy za pomoc fragmentu bony luzowej. Potem naley zgasza si na kontrol i zastosowa kontynuowa antybiotykoterapi okoozabiegow.

Stany zapalne zbw i przyzbia

Inna sytuacja to zmiany okoowierzchokowe i zapalenia miazgi zbw, ktre mog wywoywa stany zapalane w obrbie zatok szczkowych. Nieleczone zby s czst przyczyn zakae bakteryjnych w tym rejonie, powstaj ropnie w wyrostkach zbodoowych. Patologiczne zmiany przedostaj si do zatok, a tam pod wpywem chorobotwrczej flory bakteryjnej mog tworzy si polipy, ropnie, zbiera si pyny. Najczciej przyczyn stanw zapalnych s streptokoki, enterobakterie i bakterie Gram ujemne. Wszystkie te stany s widoczne w RTG. Leczenie polega na zastosowaniu terapii, ktra opanuje infekcj: antybiotyki celowane, krople do nosa, inhalatory, pukanie zatok. Kluczowe jest oczywicie wyleczenie przyczyny zapalenia, czyli zajcie si zainfekowanym zbem. Trzeba si liczy nawet z zabiegiem chirurgicznym, czyli antrostomi. Chirurg tworzy dostp do zatoki szczkowej, aby wykona drena, usun polipy czy inne zmiany patologiczne.

Leczenie endodontyczne

Przepchnicie materiau wypeniajcego kanay zbw do zatoki albo przebicie si do zatoki podczas poszerzania kanaw w trakcie leczenia kanaowego zdarza si przede wszystkim dobrym i dokadnym endodontom (stomatologom specjalizujcym si w leczeniu kanaowym). Wbrew pozorom -lepiej gdy do tego dojdzie, ni gdy stomatolog wykonuje "kanawk" zbyt pytko i nie usuwa zakaonej miazgi do szczytw korzeni. Nieoczyszczone i niezdezynfekowane kanay to rdo zmian okoowierzchokowych i stanw zapalnych. A pacjent nawet nie wie, e w jego jamie ustnej tyka bomba zegarowa, ktra "sieje" bakterie po caym organizmie i wywouje wanie odzbowe zapalenie zatok, ale take zapalenie nerek, wsierdzia serca, opon mzgowych. Atakuj nie tylko bakterie. Zatoki szczkowe s podatne rwnie na grzybice odzbowe, najczciej na aspergiloz. Dla grzybw z gatunku Aspergillus zatoki szczkowe s dobrym miejscem do rozwoju ze wzgldu na zmniejszon ilo tlenu. Grzybica moe rozwin si na skutek przepchnicia do zatoki materiau endodontycznego, zawierajcego tlenek cynku. Jest on dla nich prawdopodobnie czynnikiem wzrostowym.

Przebicie do zatoki nie musi zawsze doprowadzi do zapalenia. Taki stan wykryty od razu podczas oczyszczania kanaw jest w 100% do opanowania. Dlatego tak wane jest, by kade leczenie kanaowe byo kontrolowane za pomoc zdjcia RTG. Wtedy nawet minimalna perforacja zostanie zaraz wykryta i odpowiednio zabezpieczona.

Iwona Gnach-Olejniczak (na zdjciu) jest lekarzem stomatologiem z 20-letnim staem, implantologiem, ortodont UNIDENT UNION Dental Spa we Wrocawiu