Przeszczepy wtroby u dzieci: uwiadamiamy, nie wywieramy presji [WYWIAD]

Co roku w Polsce u dzieci przeprowadzanych jest ok. 40 przeszczepw wtroby, w tym kilkanacie od ywych, spokrewnionych dawcw. Jak dotd nie byo przypadku wystpienia cikich powika u osoby, ktra ofiarowaa fragment wtroby. Ryzyko jednak jest i ronie, jeli przestanie si cile przestrzega procedur kwalifikacji ywego dawcy- przekonuje prof. Piotr Kaliciski kierownik Kliniki Chirurgii Dziecicej i Transplantacji Narzdw w Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie
Eliza Dolecka: O przeszczepach wtroby u dzieci najczciej rozmawiamy w kontekcie zatrucia grzybami. Susznie?

Piotr Kaliciski: Dzieci truj si nie tylko grzybami, ale akurat ta przyczyna, naley do najrzadszych, stanowi poniej jednego procenta wskaza do przeszczepienia wtroby w naszym dowiadczeniu. rednio co dziesity nasz pacjent kwalifikowany do przeszczepienia wtroby cierpi na jej ostr niewydolno, a ta spowodowana jest przez rne czynniki: zapalenie, zatrucie inne ostro przebiegajce choroby. Czsto nie daje si ustali, co j wywoao. Przeszczepy u chorych z ostr niewydolnoci to za kadym razem wyjtkowo trudna sytuacja dla pacjenta, rodziny i lekarzy. Musimy pracowa pod presj czasu. Od wystpienia pierwszych objaww u chorego mamy nie wicej ni 1 do 4 tygodni na zabieg.



E.D.: Jakie zatem s gwne przyczyny kwalifikowania dzieci do przeszczepienia wtroby?

P.K. Zazwyczaj mamy do czynienia z przewlek niewydolnoci wtroby. Ona take ma wiele przyczyn, chocia w przypadku dzieci jest jedna choroba dominujca, ktra j powoduje. To wrodzona niedrono zewntrzwtrobowych drg ciowych, zaliczana do grupy schorze ktre nazywamy cholestazami niemowlcymi. Ujawnia si w pierwszych tygodniach ycia. Wikszo dzieci z tym schorzeniem wymaga przeszczepienia przed pierwszymi urodzinami lub wkrtce po nich. Przewleka niewydolno to stan, gdy proces niszczenia narzdu jest dugi, moe trwa miesice, albo lata, ale jest nieuchronny. Musimy wykorzysta ten czas, by zdy z przeszczepieniem przed dekompensacj, do ktrej niewydolno prowadzi. Dekompensacja to nie do koca to samo, co ostra niewydolno. Mamy wicej moliwoci jej hamowania, nawet uzyskania poprawy stanu chorego, dawania choremu czasu. Zarazem im duej trwa bez wyrwnania, tym gorsze rokowania dla pacjenta.

- Skoro to tak mali pacjenci, czy ich schorzenia s zwykle uwarunkowane genetycznie?

- Jedne tak, inne nie. Zarazem: jaki element genetyki jest we wszystkim. Nawet gdy nie stwierdzamy konkretnej wady czy choroby genetycznej, moemy mwi o skonnoci. Czasem genetyka decyduje "tylko" o tym czy choroba si ujawni w cikiej formie, czy nie.

- Zatem rodzice czy inni krewni czsto nie mog by dawcami, bo ich wtroba te w jakim stopniu jest chora?

- W przypadku ywego dawstwa wtroby w niektrych sytuacjach genetyka odgrywa rol, ale na og waniejsze s inne czynniki.

- Jakie?

- Kwesti kluczow jest dobrowolno. Dawca musi by w peni wiadomy, na co si decyduje, dlatego konieczna jest pena informacja o zagroeniach i badanie psychologiczne. Dawca powinien mie t sam lub zgodn grup krwi, chocia amiemy t zasad w przypadkach nagych. Dzisiejsze leczenie immunosupresyjne i inne metody wspomagajce eliminacj przeciwcia umoliwiaj to ju bez szkody dla pacjenta. Wprawdzie rosn koszty, ale jak nie ma innego dawcy, a pacjent umiera, to podejmujemy takie dziaania. Istniej rwnie uwarunkowania anatomiczne. Zawsze dawca jest wikszy, ale s granice. Staramy si ich nie przekracza, bo ronie ryzyko niepowodzenia przeszczepu. Zasadniczo: dawca nie powinien by wikszy od biorcy wicej ni 10-krotnie, czyli np. gdy biorca ma mas 7 kilogramw, dawca fragmentu wtroby nie powinien way wicej ni 70 kg. Ostatecznie rozstrzyga badanie tomograficzne wtroby, ktre pozwala dokadniej oceni pobierany fragment i zmierzy jego objto i mas - nie moe by ani za duy, ani za may. Kiedy jednak potencjalny dawca jest kilkanacie razy wikszy, dalsza diagnostyka nie ma sensu. I dawca musi by zdrowy.

- Co to oznacza w przypadku przeszczepie?

- Dyskwalifikujcych jest wiele schorze: otyo, nadcinienie, choroba nowotworowa, toczcy si stan zapalny... Ryzyko ewentualnych powika u dawcy musimy ograniczy do minimum. Trudno sobie wyobrazi wikszy dramat ni zgon dawcy. To si zdarza. Nie w jakich "dzikich krajach", tam brak statystyk, ale w USA, Niemczech. Ryzyko ocenia si na 3 promile. Nam, mam na myli zesp prof. Marka Krawczyka ze Szpitala Klinicznego przy ul Banacha w Warszawie, z ktrym wsplnie przeprowadzamy zabiegi, nigdy nie zdarzyy si powaniejsze powikania u ywych dawcw, zagroenie jednak jest.

- Macie wicej szczcia od kolegw z zagranicy?

- Twardo trzymamy si zasady: nie mona naraa nadmiernie jednego ycia, by ratowa drugie. To wcale nie jest takie proste. Presja ze strony rodzicw bywa ogromna. Zdarzao si, e spotykalimy si z agresj, podejrzeniami o nieczyste intencje. My jednak nie przekraczamy barier, a zarazem musimy pamita, e w peni ryzyka nie da si wyeliminowa nigdy. Mona sobie wyobrazi, e chocia dawcy nie zaszkodzi sam zabieg pobrania fragmentu wtroby, stres z nim zwizany doprowadzi do zawau, ujawni si jaka rzadka choroba, itd. Dlatego nikogo nie namawiamy, nie wywieramy presji, to musi by decyzja tej osoby. Ze swej strony staramy si jednak zagwarantowa maksymalne bezpieczestwo.

- Zakadajc, e nie doszo do powanych powika, po jakim czasie wtroba dawcy wraca do formy?

- Wikszo dawcw po tygodniu wypisywanych jest do domu. Nie wymagaj szczeglnej diety poza bezporednim okresem pooperacyjnym, a ich wtroba bez pobranego fragmentu pracuje tak samo sprawnie, jak przed pobraniem. W przypadku wtroby natura obdarzya nas sporym zapasem, dlatego te transplantacje s moliwe i bezpieczne.

- Czy jednak wzrost pobra od zmarych dawcw nie byby lepszym rozwizaniem?

- Nawet w krajach dobrze rozwinitych pod wzgldem pobra od osb zmarych, gdzie jest lepsza wiadomo i nietrudno o zgod krewnych, nie pomija si przeszczepw rodzinnych. Potrzeby stale rosn. Lista oczekujcych zawsze ronie szybciej ni liczba dawcw, a zmarych proporcjonalnie nie przybywa. Problem jest szczeglnie duy w przypadku nerek. W Skandynawii przeszczepy rodzinne nerek to prawie 60%. W Polsce w przypadku dzieci jest niele: co pita przeszczepiona nerka pochodzi od ywego dawcy. U dorosych sytuacja jest dramatyczna. Ponad 18 tysicy osb jest dializowanych, a rocznie przeprowadza si 1200 przeszczepie, niemal wycznie od dawcw zmarych. Niby w kolejce czeka si dwa lata. Problem jednak w tym, e zdecydowana wikszo dorosych nawet nie trafia na list.

- A dzieci?

- Zarwno te oczekujce na now wtrob, jak i nerk, natychmiast po zdiagnozowaniu i przygotowaniu wpisujemy na list oczekujcych na przeszczepienie od zmarego dawcy i jednoczenie informujemy rodzicw lub opiekunw o moliwoci przeszczepienia od ywego spokrewnionego dawcy. Miejsce w kolejce nie zaley od daty zgoszenia, to nie jest sklep. Decyduje stan medyczny chorego. Ci w najgorszym stanie maj pierwszestwo. Staramy si, aby uzyskali zdrowy, dobry narzd. O taki nieatwo, bo najczciej nie umieramy zdrowi.

- O "dobr" wtrob do przeszczepienia szczeglnie trudno?

- Kiedy ycie pacjenta jest zagroone, ratujemy je za wszelk cen. Jeli nie ma innego wyjcia podejmujemy wiksze ryzyko, przekraczamy oczywicie do pewnych granic bariery i ustalone dla planowych przeszczepie kryteria. Zawsze gdzie jest limit takich prb, ryzyko reoperacji, powika. Z drugiej strony uczymy si, rozwijamy. Kiedy, np. epizod zatrzymania krenia u dawcy oznacza bezwzgldn dyskwalifikacj z pobrania jego wtroby. Dzi ju wiemy, e przeszczep wtroby po krtkim zatrzymaniu krenia daje nawet lepsze wyniki ni wtedy, gdy do niego nie doszo. Trzeba byo bada naukowych i prb, eby si o tym przekona.



Prof. dr hab. med. Piotr Kaliciski (zob. zdjcie) kieruje Klinik Chirurgii Dziecicej i Transplantacji Narzdw Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka i jest krajowym konsultantem ds. chirurgii dziecicej. Od 2006 roku przewodniczcy Krajowej Rady Transplantacyjnej przy Ministrze Zdrowia. Wykona m.in. pierwsze w Polsce udane przeszczepienie wtroby (Centrum Zdrowia Dziecka, 1990 r.), pierwsze przeszczepienie czci wtroby od ywego dawcy (1999 r.), pierwsze jednoczasowe przeszczepienie wtroby i nerki (2001), pierwsze przeszczepienie wtroby i jelita (Centrum Zdrowia Dziecka, 2002).

Docz do serwisu Zdrowie na Facebooku!



Zobacz take:

Wywiad z onkologiem prof. Piotrem Rutkowskim o ochronie skry przed socem


Wywiad z lek. med. Aleksandr Kapa: Nie ma "diet leczcych raka"


Wywiad z prof. Wojciechem Maksymowiczem: Komrki macierzyste w neurochirurgii - jeszcze nie leczymy, robimy badania