Udar mzgu: opieka i rehabilitacja domowa

Po powrocie ze szpitala kady pacjent wymaga kontynuowania leczenia w domu, profilaktyki przeciwodleynowej i usprawniajcej.
Przed powrotem chorego do domu naley przygotowa pokj, w ktrym chory bdzie przebywa. Pokj powinien by umeblowany tak aby uatwia pielgnacj pacjenta i wykonywanie

czynnoci ycia codziennego przez pacjenta. Temperatura otoczenia powinna wynosi 20 stopni Celsjusza, ko powinno mie wysoko ok. 63-65 cm. Najlepsze jest ko szpitalne z unoszonym wezgowiem, drabink, na kkach, co uatwia jego przesuwanie.



Dla osb lecych powinnimy przygotowa poduszki rehabilitacyjne oraz materac przeciwodleynowy zmiennocinieniowy. Niezbdnym bdzie rwnie zapewnienie choremu wzka inwalidzkiego, ktry posuy do przemieszczania oraz wychodzenia na spacery z rodzin lub z opiekunk, jeli stan zdrowia chorego na to pozwoli.

Wynajcie wzka inwalidzkiego kosztuje ok. 50-60 z/miesic. Wszystkie udogodnienia oraz ko szpitalne mona kupi albo wypoyczy. Wydatek ten moe by refundowany po zoeniu wniosku do waciwego oddziau NFZ. Koszt zakupu ka to ok.1500 z, natomiast wynajcie kosztuje od 150 z/miesicznie; zakup materaca - ok. 550 z.

Obok ka umieszczamy ma szafk na ktrej chory bdzie mg trzyma najbardziej niezbdne przybory. Pamitajmy, e szafk i rzeczy na niej - np. kubeczek z piciem - stawiamy zawsze po stronie poraonej, aby chory mg aktywizowa wanie t chor poow ciaa.

Objawy przebytego udaru wystpuj po stronie przeciwnej do uszkodzonej pkuli mzgowej i zale gwnie od lokalizacji oraz rozlegoci udaru. Moliwie najszybsze rozpoczcie systematycznych wicze rehabilitacyjnych moe w znacznym stopniu przywrci utracone funkcje organizmu. Rehabilitacja niejednokrotnie jest dugotrwaa i mczca, dlatego te wiczenia naley wykonywa pod okiem profesjonalisty.

Domowa opieka poszpitalna

Bardzo wane, by przygotowa wszystkich czonkw rodziny do nowej sytuacji w domu. Objawy udarw (np.: niedowad, poraenie, niedoczulica, afazja itd) wymagaj duego nakadu pracy ze strony pacjenta, jego bliskich i opiekunw. To nie tylko pacjent choruje, ale caa rodzina i wszyscy musz bra udzia w rehabilitacji poudarowej pacjenta.

Zakres i charakter opieki nad chorym po udarze pomoe ustali lekarz lub wykwalifikowana pielgniarka. Rehabilitant pomoe odzyska sprawno ruchow.

Wan czci opieki jest edukacja pacjenta i rodziny jak nabiera pewnoci siebie i pokonywa niesprawno. Pacjent lecy bdzie wymaga znacznie wikszego zakresu opieki ni pacjent chodzcy, samopielgnujcy si.

Na podstawie skal geriatrycznych pielgniarka oceni jakie czynnoci ycia codziennego pacjent moe wykona sam a ktre wymagaj pomocy bliskich.

Chorzy lecy musz mie wdroone postpowanie przeciwodleynowe, polegajce na codziennej pielgnacji skry pacjenta, natuszczaniu, diecie bogatej w biaka, jak najczstszej zmianie pozycji ciaa w ku- co 1- 2 godziny, a nawet czciej. Naprzemiennie ukadamy chorego w pozycji niskiej, wysokiej, na boku lub pochylonej do przodu. Jeeli odleyny ju s, naley stosowa preparaty p/odleynowe, dostpne w aptece bez recepty.

Wane jest codzienne utrzymanie ciaa chorego w czystoci. A to oznacza toalet chorego w ku i higien jamy ustnej rano, wieczorem i po kadym posiku. Rwnie zmiana pampersw wymaga kadorazowej pielgnacji skry.

Jeeli wystpuj zaburzenia w poykaniu przygotowujemy pokarmy rozdrobnione, lekko gste, ciepe, nie gorce, w maych ilociach, 5-6 razy dziennie, zwracajc uwag aby podczas jedzenia pacjent nie zachysn si. Przy duych zaburzeniach poykania lekarz moe zleci karmienie przez sond. Trzeba dba by chory by nawodniony. Podajemy ok. 2 litrw pynw/na dob.

Jeeli krztusi si, zagszczamy pyny kisielem albo budyniem. Mona rwnie poda pyny przez somk, jeeli pacjent ma zachowan funkcj ssania. Gdy chory moe gry, zachcamy go, by rozgryza pokarm rwnie po stronie poraonej, aby nie dopuci do jej spastycznoci.

Naley pamita, i osoba leca jest naraona rwnie na zapalenie puc, tote trzeba 2 razy dziennie oklepywa plecy chorego, w celu pobudzenia krenia i umoliwienia wykrztuszenia zbierajcej si wydzieliny.

Sprbujmy nauczy chorego wykonywania prostych wicze oddechowych - gboki wdech, zatrzymanie powietrza przez 2-3 sekundy i wydech, ktry powinien naladowa "dmuchanie materaca". Pozwoli to na uaktywnienie pcherzykw pucnych i zapobiegnie schorzeniom ukadu oddechowego.

Przy codziennej pielgnacji pojawia si pytanie: Jak zaoy koszul, by nie urazi pacjenta, w jakiej kolejnoci zakada rkawy? Rozbierajc pacjenta zawsze najpierw zdejmujemy koszul zaczynajc od rkawa rki zdrowej, bo mamy wiksze moliwoci manewru, a potem dopiero zdejmujemy rkaw rki chorej. Ubieranie take rozpoczynamy od rki poraonej, eby nie urazi chorego, a na koniec zakadamy rkaw rki zdrowej. Ta sama kolejno dotyczy spodni.

Dziaania rehabilitacyjne

Utrata czci funkcji naszego ciaa spowodowana udarem jest przykrym zdarzeniem, z ktrym trudno jest si pogodzi. Dowiadczona opiekunka pomoe w radzeniu sobie z czynnociami ycia codziennego, co polepszy jako ycia pacjenta i wprowadzi umiech na jego twarzy, natomiast rehabilitant podejmie dziaania przywracajce utracone funkcje.

Pacjent po udarze wymaga nieustannej rehabilitacji. Zapewnienie czstych wizyt rehabilitantw oznacza due koszty, natomiast miejsce w orodku rehabilitacji nie zawsze jest dostpne natychmiast. Rehabilitacj zleca lekarz neurolog, a prowadzi wykwalifikowany rehabilitant. Pewne procedury s jednak uniwersalne i moemy je wykonywa sami w domu, zwracajc uwag na to, aby nie przemcza zbytnio naszego bliskiego chorego. Obejmuj one takie wiczenia ruchowe jak:

- delikatne zgicia gowy i skrty,

- nawracanie i odwracanie koczyn w stawach,

- odwodzenie i przywodzenie koczyn,

- wyprostowywanie i zginanie,

- delikatne ruchy rotacyjne staww,

- zmian pozycji ciaa,

- siadanie na ku za spuszczonymi nogami,

Stawianie pierwszych krokw powinno odbywa si w obecnoci rehabilitanta.

Problemy z mwieniem i pisaniem

Nie zapominajmy, e nasz bliski, po udarze ma problemy z mwieniem, musimy wic mu pomc go zrozumie. Jednym z rozwiza bdzie zrobienie tablicy z literkami, ktre podopieczny moe wskazywa, a my bdziemy odczytywa. W pniejszym etapie tablica bdzie suya do wskazywania przez nas liter, ktre chory bdzie musia wypowiada. Kade rozwizanie jest dobre, jeeli bdzie pomocne.

Rwnie pisanie zdrow rk(w tym przypadku lew) moe okaza si pomocne, nawet gdy pocztkowo charakter pisma nie bdzie najadniejszy, a stawianie literek okae si nie lada wyzwaniem. Warto jednak namawia chorego do uczenia si uywania obecnie zdrowej strony ciaa, poniewa powrt dawnych funkcji ruchowych jest powolny i nie zawsze peny.

Dotyczy to oczywicie osb, ktre dowiadczyy udaru mzgu po stronie dominujcej, czyli dla osb praworcznych bdzie to lewa pkula mzgu, (dla leworcznych odwrotnie - prawa bdzie pkul dominujc). Opiekun zajmujcy si osob po udarze musi take zachca chorego do wysiku, rozwizywa z nim krzywki, zagadki, rebusy, bawi si w uzupenianie brakujcych w zdaniach sw. Pomocnym bdzie logopeda, ktry nauczy chorego wypowiadania gosek, sylab, a nastpnie sw.

Nasuwa si pytanie: co si stanie, gdy udar mzgu u osoby praworcznej zaatakuje pkul niedominujc(praw)?

Udar po stronie pkuli niedominujcej oznacza, e u praworcznej osoby wystpi on po prawej stronie mzgu, a lewa bdzie sparaliowana; u leworcznej bdzie odwrotnie. Teoretycznie wydawaoby si, e nic si nie stanie, bo przecie bdziemy normalnie pisa praw rk, normalnie mwi, czyta, je, itd. To lewa poowa ciaa bdzie sparaliowana - mylimy wic, czym si martwi?

Udar pkuli niedominujcej mzgu powoduje tzw. zesp zaniedbania poowiczego, ktry polega na braku akceptacji drugiej poowy ciaa, w tym wypadku u osoby praworcznej ignorowana bdzie wanie ta sparaliowana strona - lewa. Objawia si to tym, i chorzy nie myl o tej stronie ciaa, nie "zauwaaj jej", nie odczuwaj bodcw ze strony poraonej. Patrzc na rk mwi: "to nie moja rka...". Jeeli damy im kartk papieru i poprosimy o narysowanie np. domu, narysuj tylko jego poow; nie zapisz nawet kartki po stronie niedominujcej, poraonej. Nie ubior strony poraonej, nie dbaj o wygld po tej stronie; mczyni ogol tylko poow twarzy.

Leczenie polega nie tylko na przywrceniu pacjentowi funkcji ruchowych, ale take akceptacji poraonej poowy ciaa. Leczenie poszpitalne w rodowisku pacjenta pod okiem wykwalifikowanego personelu domowej opieki jest optymaln metod profilaktyki wtrnej udaru mzgu.



Wicej o udarze mzgu: Jak rozpozna udar i pomaga chorym?



Tekst: House Domowa Opieka