Siedem rzeczy, które naprawdę warto zrobić dla wątroby, gdy chcesz o nią dbać

09.07.2017 20:22
Wątroba stanowi istotną część układów: trawiennego i krążenia. Pełni ponad pół tysiąca funkcji. Troska o nią decyduje o zdrowiu i życiu

Wątroba stanowi istotną część układów: trawiennego i krążenia. Pełni ponad pół tysiąca funkcji. Troska o nią decyduje o zdrowiu i życiu (Shutterstock)

Uchodzi za organ niemal niezniszczalny, który świetnie się regeneruje. Sporo w tym prawdy, ale wątroba bywa bezradna wobec wirusów i toksyn. Jak najlepiej ją chronić?

Nie wierz reklamom bezgranicznie. Troska o wątrobę nie polega na objadaniu się bez umiaru, a potem"leczeniu" cudownymi pastylkami ziołowymi, które przy okazji obniżą poziom cholesterolu i pomogą zrzucić nadwagę. Zresztą: akurat z naszymi błędami dietetycznymi wątroba zwykle nieźle radzi sobie sama. Ma zdecydowanie gorszych wrogów. Potrzebuje twojego zaangażowania, żeby jej nie dopadli.

1. Badaj się!

Liczysz na to, że o chorobie wątroby poinformuje cie jej ból lub inne charakterystyczne objawy? Niestety, to mit, że wątroba boli. Jej położenie i towarzystwo (choćby pęcherzyk żółciowy) sprawiają, że w okolicy gruczołu często odczuwasz różne nieprzyjemne dolegliwości. Zwykle jednak dyskomfort trawienny nie ma nic wspólnego z poważnym schorzeniem wątroby. Te nieraz przebiegają bezobjawowo aż do fazy nieuleczalnej.

Jeśli tylko masz okazję, wykonuj badania oceniające funkcje wątroby (np. poziom bilirubiny, AlAT, AspAT, ALP) i sprawdzające czy nie jesteś zakażony groźnym wirusem wywołującym zapalenie wątroby: HBV i HCV (badanie przeciwciał anty-HCV i antygenu Hbs). Jak często je robić i kiedy? Zapytaj lekarza pierwszego kontaktu przy najbliższej okazji i stwórzcie plan diagnostyczny. Jeśli z jakiegokolwiek powodu nie będzie możliwe wykonanie badań w ramach ubezpieczenia, zapytaj lekarza o sensowność ich wykonania prywatnie.

Dlaczego? Dla przykładu: ośmiu na dziesięciu chorych z zagrażającym życiu WZW typu C nie przechodzi łatwej do zauważenia fazy ostrej zapalenia wątroby, ale od razu ich choroba przechodzi w stan przewlekły, docelowo prowadząc do marskości i niewydolności narządu. Życie może ocalić tylko badanie profilaktyczne. To już nieaktualne, że zakażenie HCV to z zasady wyrok śmierci. Od czasu wdrożenia terapii lekami nowszej generacji skuteczność leczenia sięga niemal 100 proc.

Zdecydowanie więcej na ten temat

2. Pamiętaj o szczepieniu

Przeciw WZW typu C nie ma szczepionki, dlatego tak istotne są badania profilaktyczne.

WZW B i WZW A można uniknąć, szczepiąc się.

Wszystkim dzieciom w Polsce przysługuje bezpłatne szczepienie przeciw WZW typu B. Niestety, nie zapewnia ono ochrony na całe życie. Dorośli powinni szczepić się ponownie, już odpłatnie. Najczęściej robią to dopiero przymuszeni przez szpital przed planowanym zabiegiem chirurgicznym. Ryzyko złapania wirusa podczas hospitalizacji jest naprawdę wysokie. Co, jeśli nie możesz czekać i potrzebujesz natychmiastowego leczenia, a nawet diagnostyki endoskopowej (tak, endoskop także bywa źródłem zakażenia)? Niewykluczone, że wyjdziesz z tego żywy, ale z wirusem wątroby w pakiecie.

Czym grozi WZW B? Nieleczone prowadzi do całkowitego zniszczenia narządu, czasem rozwoju choroby nowotworowej, dlatego wywołujący go HBV uchodzi za drugi co do stopnia zjadliwości wirus atakujący wątrobę (po HCV).

Wrogowie szczepionek przypominają, że nie są one w pełni skuteczne. Fakt, w przypadku dzieci ocenia się skuteczność na 95 proc., u osób starszych, zwłaszcza przewlekle chorych, na ok. 70 proc., a średnio: powyżej 80 proc. zaszczepionych nie ulegnie wirusowi.To zdecydowanie więcej niż nic, ale to wasze zdrowie i decyzja.

3. Nie lekceważ WZW A

Wśród kilku wirusów nękających wątrobę akurat HAV, odpowiedzialny za powstawanie WZW typu A zwanego też żółtaczką pokarmową, nie uchodzi za bardzo groźnego. Rzeczywiście, jest łagodniejszy od krewniaków, ale również może gruczołowi solidnie dokuczyć.

Wirus typu A zabija rzadko (najczęściej osoby starsze, zakażone także innym typem wirusa lub z inaczej osłabioną wątrobą). Może jednak każdego na długo wykluczyć z normalnego życia. Leczenie często wymaga kilkutygodniowego pobytu w szpitalu, a powrót do pełnej formy może zająć nawet kilka miesięcy.

Przeciw WZW A jest płatna szczepionka. Czasem zdarzają się też akcje bezpłatnych szczepień, z których warto skorzystać. Planujesz też szczepienie przeciw WZW B? Wybierz skojarzoną szczepionkę przeciw wirusom A i B.

Pamiętaj, że WZW A to choroba brudnych rąk. Dzisiaj chorujemy w Polsce na żółtaczkę pokarmową znacznie rzadziej, bo poprawiły się warunki sanitarne i bardziej dbamy o higienę. Nadal jednak nie musisz wyjeżdżać do najbiedniejszej części Azji czy Afryki, by zakazić się HAV. Elementarne zasady czystości trzeba zachowywać podczas przygotowywania posiłków, myć odpowiednio często ręce, korzystać tylko z pewnych ujęć wody. W ten sposób zmniejszasz ryzyko zakażenia wieloma mikrobami chorobotwórczymi, nie tylko wrogami wątroby.

4. Unikaj (na ile to możliwe) ryzykownych zachowań

Wiesz, że bezpieczny seks (na ile takim być może - każdy kontakt to jednak pewne ryzyko) to także element troski o wątrobę? Nie musisz trafić do szpitala, by zakazić się HBV. To także choroba przenoszona drogą płciową.

Wzajemnie wierny partner to znakomite zabezpieczenie przed zakażeniem w ten sposób. Niezłym jest też prezerwatywa, która prawidłowo założona i stosowana, skutecznie chroni przed HBV, nie daje jednak stuprocentowej pewności.

Oczywiście, dróg zakażenia jest znacznie więcej. Szczególnie trudno uniknąć kontaktu z HCV. Czy wiesz, że nieprofesjonalny manicure, usuwanie kamienia nazębnego czy nawet pobranie krwi, może skończyć się zakażeniem? W Polsce tysiące ludzi nie ma świadomości, jak można się zakazić, a szacunki lekarzy mówią o 165 tysiącach zakażonych, którzy się nie leczą, bo nie wiedzą o swoim nosicielstwie.

Więcej na ten temat

Sprawdź czy jesteś zdrowy. Jeśli masz objawy nieswoiste zapalenia wątroby: nieuzasadnione zmęczenie, stany depresyjne, bóle stawów, mięśni czy zmiany skórne, to już bardzo konkretny powód do działania. Badanie krwi to w sumie niewiele, a przysługa dla wątroby konkretna.

5. Nie lekceważ urazów brzucha

Wątroba jest dość krucha i może pęknąć nawet przy pozornie niegroźnym urazie. Każde poważniejsze uderzenie w brzuch, nawet, gdy mamy wrażenie, że nic się nie stało (np. po stłuczce samochodowej), wymaga pilnego kontaktu z lekarzem i szczegółowej diagnostyki.

Chociaż to mit, że pęknięta wątroba zawsze prowadzi do śmierci, bo narząd dosłownie się rozpada (pęknięcie obejmuje miąższ, a nie zewnętrzną powłokę utworzoną z tkanki łącznej), nie zwlekaj z konsultacją. Pęknięcie to rzeczywiście bezpośrednie zagrożenie życia, gdyż istnieje spore ryzyko wykrwawienia (krew dostaje się do jamy brzusznej), stąd chirurg musi zadziałać szybko.

6. Ostrożnie z lekami i używkami

Odporność naszej wątroby jest mocno zróżnicowana. Im mocniejszy narząd, tym mniejsza wrażliwość na urazy czy szkodliwe substancje. Są osoby, których zdolności regeneracyjne są mocno ograniczone. Czasem jednorazowe zażycie leku przeciwbólowego bez recepty jako sposobu na kaca może skończyć się nawet śmiercią. Bywa, że poalkoholowa marskość wątroby dotyczy całkiem młodych ludzi, niejednokrotnie niekoniecznie liderów spożycia w regionie, a osoby znacznie starsze i pijące więcej (także trunki fatalnej jakości) prędzej zniszczą wszystko dookoła, niż wysiądzie ich wątroba...

Ciężkie choroby wątroby dotyczą osób w każdym wieku, obu płci, o różnym stylu życia... Trudno przewidzieć czy należysz do grupy wysokiego ryzyka i jak wiele grzechów zniesie twój narząd.

Nim przekonasz się boleśnie, że twoja wątroba nie jest z żelaza, pamiętaj, czego generalnie nie lubi ten narząd i co mu szkodzi.

Jedzenie w pośpiechu, nieregularne, obfitujące w zwierzęce tłuszcze, nie jest dobrze tolerowane przez wątrobę. Gruczoł nie lubi też alkoholu, papierosów, nadmiaru mocnej kawy, grzybów, ostrych przypraw i leków.

Oczywiście, farmaceutyki to wsparcie naszego zdrowia i bywają jedynym ratunkiem, ale w nadmiarze z pewnością obciążają wątrobę.

7. Pamiętaj o diecie

Oczywiście, to zadanie wątroby - wspierać procesy trawienne, neutralizować substancje szkodliwe dla organizmu. Zarazem: nie zaszkodzi, gdy jej trochę pomożesz i ułatwisz pracę.

Jeśli to możliwe, stawiaj na świeże produkty i posiłki. Podgrzewane dania są trudniejsze do przetworzenia.

Jedz mniejsze porcje, ale częściej (5-6 razy dziennie). Ostatni posiłek spożywaj na 2-3 godziny przed snem tak, by i wątroba mogła wypoczywać nocą.

Wątroba nie jest szczególnie wybredna. Lubi chude mięso, ryby, ryż,owoce, warzywa, chude mleko, kefiry, jogurty, lekkie zupy... Praca gruczołu przebiega sprawniej, gdy dieta obfituje w gotowane, młode warzywa. Także wtedy, gdy sporo w niej probiotyków i prebiotyków.

Od czasu do czasu możesz sobie pomóc modnym preparatem z ostropestem, karczochem, lecytyną czy choliną. Niewątpliwie jakoś wspierają wątrobę. Pamiętaj jednak, że to rozwiązania doraźne lub uzupełniające właściwe leczenie, które najlepiej skonsultować z lekarzem.

Dlaczego to takie ważne?

Bez wątroby nie da się żyć. Gruczoł pełni tak wiele kluczowych funkcji, że wystarczy kilkunastogodzinna przerwa w jego pracy, by doszło do zatrucia wielonarządowego i śmierci.

Każdego dnia twoja wątroba wypełnia ponad 500 różnych zadań w organizmie. Wydziela żółć, substancję warunkującą trawienie tłuszczów oraz wchłanianie witamin A, D, E, K i przekształca składniki pokarmowe w energię. Odpowiada za syntezę białek, reguluje poziom hormonów. Zapewnia nam prawidłowe krzepnięcie krwi i temperaturę ciała. Magazynuje żelazo i substancję energetyczną: glikogen. Dzięki niemu steruje poziomem cukru, uwalniając go do krwi w momencie spadku. Ma zdolność neutralizowania i usuwania odpadów, jest niezastąpionym filtrem krwi... Z pewnością zasługuje, by zatroszczyć się o nią na serio.

Czytaj także: Stłuszczenie wątroby - kiedy trzeba się martwić?

Warto wiedzieć

Akcja bezpłatnych badań w kierunku zakażenia HCV prowadzona jest w tym roku przez warszawski Szpital Kliniczny Dzieciątka Jezus przy ul. Nowogrodzkiej 59. Zgłaszać się można codziennie od godziny 8.00 do 12.00 w pawilonie nr 1, a od poniedziałku do piątku od godziny 12.00 do 14.00 także w pawilonie 11C. Informacji udziela sekretariat Kliniki Medycyny Transplantacyjnej, Nefrologii i Chorób Wewnętrznych przy ul. Nowogrodzkiej 59. Tel 22 502 12 32.

Więcej informacji także na stronach Fundacji Gwiazda Nadziei

MATERIAŁ PARTNERA:

Światowy Dzień WZW w Polsce 2017