Anemia: objawy, przyczyny i leczenie

Paweł Dymkowski, Ada Gułaj
25.04.2016 14:00
A A A
Hemoglobina nie tylko nadaje czerwony kolor krwinkom, ale uczestniczy w transporcie tlenu

Hemoglobina nie tylko nadaje czerwony kolor krwinkom, ale uczestniczy w transporcie tlenu (Shutterstock)

Anemia, zwana inaczej niedokrwistością, to spadek stężenia hemoglobiny (Hb), hematokrytu (Ht) lub liczby erytrocytów (krwinek czerwonych RBC) poniżej wartości prawidłowych. Objawy anemii to między innymi bladość skóry, ogólne osłabienie, obniżenie koncentracji. Leczenie anemii należy oprzeć na ustaleniu przyczyn niedokrwistości, a następnie uzupełnić niedobory, wdrożyć leki immunosupresyjne lub leczyć główną przyczynę powstania anemii, jeśli towarzyszy ona dysfunkcji innych narządów

Anemia jest diagnozowana na podstawie wyników badania krwi z uwzględnieniem trzech parametrów:

  • hemoglobina jest to białko odpowiedzialne za transport tlenu w organizmie. Norma hemoglobiny wynosi u kobiet 12-16 g/dl, a u mężczyzn 13-18g/dl;
  • hematokryt to stosunek objętości krwinek do objętości całkowitej krwi. W warunkach prawidłowych wynosi powyżej 40% u mężczyzn i 37% u kobiet;
  • erytrocyty to inaczej krwinki czerwone zawierające w swojej budowie hemoglobinę i transportujące tlen. Norma dla erytrocytów u kobiet wynosi 3,6-5,0 mln/mm3 a u mężczyzn 4,2-5,4 mln/mm3.

Rodzaje anemii

Anemię możemy podzielić, ze względu na przyczynę, na:

  • niedokrwistość megaloblastyczna spowodowana niedoborem witaminy B12 lub kwasu foliowego;
  • niedokrwistość z niedoboru żelaza
  • niedokrwistość aplastyczna
  •  sferocytoza;
  •  talasemia;
  •  niedobór enzymów szlaku glikolizy;
  •  niedokrwistość sierpowatokrwinkowa;
  •  niedokrwistość hemolityczna autoimmunologiczna;
  •  niedokrwistość hemolityczna wywołana konfliktem serologicznym i błędnym przetoczeniu złej grupy krwi.

Anemia: ogólne objawy

  • bladość skóry, błon śluzowych i spojówek;
  • osłabienie, męczliwość;
  • skłonność do omdleń;
  • spadek koncentracji;
  • bóle i zawroty głowy;
  • przyśpieszona praca serca;
  • duszność.

Anemia megaloblastyczna 

  • niszczenie osłonek mielinowych sznurów rdzenia kręgowego dające objawy neurologiczne, np. niepewny chód, niedowład spastyczny, mrowienie, drętwienie;
  • zanikowe zapalenie żołądka powodujące zaparcia i biegunki;
  • zanikowe zapalnie języka powodujące utratę smaku, pieczenie i powiększenie języka.

Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 jest także nazywana anemią złośliwą.
W przypadku niedoboru kwasu foliowego, poza typowymi objawami anemii, brak jest zaburzeń ze strony układu pokarmowego i nerwowego.

Anemia mikrocytarna

Anemia mikrocytarna to najczęstszy typ anemii i spowodowana jest przez niedobór żelaza. Żelazo jest centralnym atomem budującym cząsteczkę hemoglobiny.

Przyczynami anemii mikrocytarnej mogą być przewlekłe utajone krwawienia, np. z wrzodów żołądka lub w przypadku obfitych miesiączek, niedostateczna podaż żelaza z pokarmem u wegetarian i zaburzenia wchłaniania z układu pokarmowego, np. resekcja żołądka lub jelita, przewlekłe biegunki. Tak samo jak w anemii megaloblastycznej okresy zwiększonego zapotrzebowania na żelazo, m.in. ciąża, czas intensywnego wzrostu, mogą prowadzić do deficytu tego pierwiastka w organizmie.

W anemii mikrocytarnej, oprócz klasycznych objawów, można zaobserwować:
zapalenie błony śluzowej języka z jego wygładzeniem i pieczeniem; łamliwość włosów i paznokci, sucha skóra; zajady w kącikach ust; niezwykłe zachcianki smakowe, chęć spożywania rzeczy niejadalnych, np. wapnia, ziemi, gliny.

Anemia aplastyczna

Anemia aplastyczna skutkiem zaburzenia wytwarzania komórek krwi w szpiku kostnym. Dzieje się tak w momencie zadziałania na osobę genetycznie predysponowaną czynnika zewnętrznego, np. wirusa lub po podaniu jakiegoś leku. Najczęstsza jest jednak niedokrwistość aplastyczna samoistna (70% przypadków). Ten rodzaj anemii ujawnia się głównie w okresie zmian hormonalnych, np. w czasie ciąży lub w okresie dojrzewania.

Poza spadkiem krwinek czerwonych, często niedobór dotyka też pozostałych grup komórek krwi - krwinek białych, co skutkuje częstymi infekcjami, oraz płytek krwi, co manifestuje się skłonnością do przedłużających się krwawieńi siniaczenia. U nieleczonych dorosłych śmiertelność sięga nawet 70%. Często oprócz przetoczeń krwi, koniecznym leczeniem jest przeszczep szpiku.

Anemia hemolityczna

Anemia hemolityczna spowodowana jest przedwczesnym rozpadem krwinek czerwonych, których długość życia skraca się z około 120 dni do kilku dni/tygodni. Przyczynami tego zjawiska mogą być:

  • sferocytoza - najczęstsza wrodzona niedokrwistość w Europie. Na skutek nieprawidłowości w składzie białek błony komórkowej erytrocytów, czerwone krwinki zmieniają kształt z dwuwklęsłego na kulisty, przez co są szybciej niszczone;
  •  talasemia - spowodowana zmniejszoną syntezą łańcuchów hemoglobiny. Jest to choroba o podłożu genetycznym charakterystyczna dla osób pochodzących z basenu Morza Śródziemnego;

  •  anemia sierpowata- występuje przede wszystkim u rasy czarnej i ma podłoże genetyczne. Erytrocyty przybierają sierpowaty kształt, przez co tracą elastyczność i powodują zatykanie naczyń w mikrokrążeniu. Może to prowadzić do zawału w nerkach, mózgu, płucach lub śledzionie. Przebieg choroby jest różny- od ciężkiego i skutkującego zgonem w dzieciństwie, po lekki, wręcz bezobjawowy, zależnie od obciążenia genetycznego chorego.
  • niedokrwistość hemolityczna noworodków - występuje u dzieci, których matka jest „Rh ujemna”, a dziecko posiada antygen „Rh dodatni”. Podczas kontaktu krwi matki z krwią płodu w trakcie porodu, dochodzi do uczulenia matki na antygen Rh i powstaniu przeciwciał. W kolejnej ciąży, gdy dziecko też jest „Rh dodatnie”, dochodzi do przejścia tych przeciwciał przez łożysko i niszczenia erytrocytów płodu, co może grozić poronieniem. Zapobiega się temu poprzez podanie matce surowicy zawierającej przeciwciała anty-D, które znacząco zmniejszają częstość uczulenia.W niektórych przypadkach konieczne jest przetaczanie krwi u dziecka, zarówno wewnątrzmaciczne, jak i po porodzie;
  • anemia poprzetoczeniowa- następstwo omyłkowego przetoczenia krwi niezgodnej z krwią biorcy. Dotyczy najczęściej układu grup AB0, rzadziej innych antygenów grupowych. Hemoliza poprzetoczeniowa jest bezpośrednim stanem zagrożenia życia;
  • niedokrwistość hemolityczna autoimmunologiczna- wiąże się z produkcją przez układ odpornościowy przeciwciał przeciwko własnym erytrocytom. Powodem autoagresji mogą być: infekcja wirusowa, chłoniaki, niektóre leki, toczeń rumieniowaty układowy. Przyczyna może być też nieuchwytna, mówimy wtedy o niedokrwistości pierwotnej lub samoistnej.

Leczenie anemii

W przypadku niedokrwistości niedoborowych należy przede wszystkim uzupełnić deficyt witaminy B12, kwasu foliowego lub żelaza, w zależności od przyczyny schorzenia. W ciężkich przypadkach anemii należy przetoczyć koncentrat krwinek czerwonych w warunkach szpitalnych. Czasami lekarz musi rozważyć konieczność przeprowadzenia przeszczepu szpiku lub usunięcie śledziony w celu ograniczenia hemolizy. Duże znaczenie ma również leczenie chorób ogólnych, odpowiadających za rozwój anemii. W niedokrwistościach o podłożu immunologicznym podaje się leki hamujące układ odpornościowy, tzw. leki immunosupresyjne.

Zobacz także
Komentarze (1)
Zaloguj się
  • tymon.kr

    0

    Bardzo przydatny artykuł, kiedy moja dziewczyna miała problemy postanowiliśmy wspólnie (po konsultacji z lekarzem) dać szansę dobremu suplementowi - cheli ferr bio complex. Po miesięcznej suplementacji wyniki zdecydowanie poprawiły się, uważam, że warto polecić tak skuteczny preparat ;)

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX