Poliandria - czym jest, gdzie występuje?

Poliandria, czyli wielomęstwo, to jeden z rodzajów poligamii, w którym kobieta ma więcej niż jednego męża. Czym dokładnie jest wielomęstwo i jakie rodzaje takich związków się rozróżnia? Gdzie występują takie formy związków i czy są one legalne w Polsce?

Poliandria i poligynia – czym są?

Poliandria oraz poligynia to dwie formy poligamii, czyli związku małżeńskiego zawieranego z więcej niż jedną osobą. Znacznie częściej występuje poligynia, czyli sytuacja, w której mężczyzna ma więcej niż jedną żonę. Małżeństwo kobiet z większą liczbą mężczyzn jest spotykane znacznie rzadziej, ale występuje w niektórych kulturach. W ramach poligamii oprócz poliandrii oraz poligynii rozróżnia się także poligynandrię, zwaną też multilateralizmem. Takimi mianem określane są związki kilku mężczyzn z kilkoma kobietami. W mowie potocznej zazwyczaj termin poligamia jest używany w kontekście związku jednego mężczyzny z wieloma kobietami, co nie jest poprawne, ponieważ termin ten ma szersze znaczenie.

Poliandria – rodzaje

  • Mianem poliandrii określa się wszystkie związki zawierane pomiędzy jedną kobietą a kilkoma mężczyznami. W zależności od pozycji kobiety w związku rozróżnia się dwa podstawowe typy poliandrii:
    Poliandria patrycentryczna – w takim układzie kobieta nie posiada żadnych własności materialnych i zamieszkuje dom pierwszego męża, który wybiera kolejnych mężów;
    Poliandria matrycentryczna – kobieta sama wybiera sobie pierwszego oraz następnych mężów, a mąż po ślubie zamieszkuje dom kobiety. Majątek w takim układzie jest dziedziczony z matki na dzieci.

Istnieje również wiele innych podziałów poliandrii, na przykład ze względu na sytuację mieszkaniową, a także częstość występowania w danej społeczności. Ze względu na miejsce zamieszkania małżonków, poliandrię dzieli się na rezydentalną oraz nierezydentalną. W przypadku formy rezydentalnej kobieta zamieszkuje ze wszystkimi mężami jednocześnie. Nie we wszystkich związkach, w których kobieta ma kilku mężów, wszyscy mężczyźni zamieszkują razem. W wielu kulturach z kobietą mieszka na stałe jeden z mężów, a inni jedynie ją odwiedzają. Rozróżnia się także typ poliandrii, w której kobieta mieszka po kolei u wszystkich swoich mężów.
Biorąc pod uwagę częstość występowania poliandrii w społeczności, można mówić o poliandrii jako formie dominującej, występującej równie często lub mniejszościowej. Ze względu na stopień ważności mężów rozróżnia się poliandrię symetryczną (wszyscy mężczyźni są tak samo ważni) albo asymetryczną (jeden z mężów jest uważany za ważniejszego). Spotykane są również związki, w których mężami kobiety są bracia. W niektórych kulturach mężami jednej kobiety zostają wszyscy bracia, a w innych starszy brat zaprasza do wstąpienia w związek młodszego brata (na przykład po to, aby młodszy brat wspomógł go finansowo w utrzymaniu rodziny). Czasami dopuszczalne są związki, w których kobieta wiąże się z mężczyzną oraz jego biologicznymi synami.

Gdzie występuje poliandria?

Wydawać by się mogło, że poliandria jest formą niezwykle rzadką, jednak występuje ona w wielu kulturach. Jest ona spotykana wśród wielu społeczności mieszkających w Azji, między innymi na obszarach tybetańskim, himalajskim oraz na Cejlonie. Taka forma związków występuje również wśród niektórych ludów Afryki, Ameryki Południowej, Ameryki Północnej oraz zamieszkujących wyspy na Oceanie Spokojnym. Dawniej wielomęstwo było praktykowane także w Europie, między innymi w Brytanii oraz Sparcie. Szacuje się, że zjawisko poliandrii obecnie dotyczy mniej więcej trzydziestu społeczności. Poligamia jest legalna w niektórych krajach, między innymi w Somalii, Libii, Jordanii, Sudanie, Iraku, Syrii, Malezji, Dżibuti, Maroko oraz Algierii.

Poliandria w Polsce

W Polsce, tak jak w całej kulturze zachodniej, poliandria jest uważana za niedopuszczalną. Małżeństwo jednej kobiety z kilkoma mężczyznami nie jest uznawane prawnie. Zgodnie z Kodeksem karnym osoba, która zawiera związek małżeński mimo tego, iż pozostaje w innym małżeństwie, może zostać obciążona karą grzywny, a także ograniczenia albo pozbawienia wolności. Dotyczy to wszelkich form poligamii, nie tylko poliandrii. W związku z tym, zawarcie kolejnego związku małżeńskiego jest dopuszczalne jedynie po wzięciu rozwodu albo śmierci partnera. Mimo to, spotykana jest tak zwana poligamia nieuregulowana, czyli taka, w której kobieta lub mężczyzna mają więcej niż jednego partnera (zazwyczaj seksualnego), jednak są w związku małżeńskim z jedną osobą.

Więcej o: