Surfaktanty: właściwości, zastosowanie

Surfaktanty to czynnik powierzchniowy, który zmniejsza napięcie powierzchniowe cieczy. Surfaktanty są wykorzystywane do wielu celów, między innymi w przemyśle. Surfaktanty występują również w płucach, gdzie mają za zadanie zmniejszanie napięcia pęcherzyków płucnych.

Surfaktanty – czym są?

Surfaktanty są wykorzystywane w procesie technologicznym lub są składnikiem różnych produktów. Mogą spełniać wiele funkcji i w związku z tym dzieli się je na kilka grup:

  • Substancje emulgujące
  • Substancje deemulgujące
  • Substancje pianotwórcze
  • Substancje zwilżające
  • Substancje myjąco-piorące
  • Substancje dyspergujące

Ze względu na budowę chemiczną surfaktanty dzieli się na:

  • Surfaktanty anionowe,
  • Surfaktanty niejonowe,
  • Surfaktanty amfoteryczne,
  • Surfaktanty kationowe.

Ze względu na różnorodność surfaktantów, znajdują one zastosowanie w wielu produktach, takich jak detergenty, mydła, szampony, żele pod prysznic czy pasty do zębów. Są one stosowane również w procesie produkcji artykułów spożywczych, lakierów, farb, papieru, środków farmaceutycznych, artykułów budowlanych oraz tekstyliów. Surfaktanty wykorzystuje się także w przemyśle agrochemicznym, metalurgicznym oraz wydobywczym.

Surfaktanty mają wiele właściwości, między innymi:

  • Detergencja – surfaktanty biorą udział w procesie usuwania brudu, dzięki temu, że łączą się z cząsteczkami brudu w emulsję, która może być w łatwy sposób usunięta poprzez zmywanie wodą.
  • Zwilżanie – dzięki tej własności surfaktantów możliwe jest szybkie zamoczenie tkaniny w cieczy zawierającej surfaktant. W przeciwnym razie ciecz słabiej wnika w pory tkaniny.
  • Emulgowanie –pewne rodzaje surfaktantów są emulgatorami, czyli środkami, które pozwalają na tworzenie trwałej emulsji.
  • Pianotwórczość – surfaktanty są zdolne do tworzenia piany, w związku z czym są wykorzystywane między innymi do produkcji bitej śmietany, środków przeciwpożarowych, kosmetyków oraz detergentów.
  • Zapobieganie tworzeniu się piany – w przypadku, gdy pienienie się produktu jest niepożądane, stosowane są surfaktanty, które mają zmodyfikowaną budowę, dzięki czemu utrzymują działanie powierzchniowo-czynne, ale nie tworzą przy tym piany.

Surfaktant płucny

Oprócz surfaktantów stosowanych w przemyśle, można mówić o surfaktancie płucnym, który jest substancją powierzchniowo czynną, a dokładniej cienką warstwą lipidową pokrywającą nabłonek oddechowy pęcherzyków płucnych. Ten rodzaj surfaktantu złożony jest z cholesterolu, który w składzie stanowi około 50 proc. związków fosfolipidowych (40 proc.) oraz białek (10 proc.).

Surfaktant płucny pełni w organizmie bardzo ważne funkcje. Jest on odpowiedzialny za zapobieganie nadmiernemu rozciąganiu się pęcherzyków płucnych w czasie wdechu oraz zapobieganie zapadaniu się pęcherzyków i sklejaniu ich ścianek podczas wydechu. Oprócz tego, uznaje się, że ze względu na swoją specyficzną budowę surfaktant chroni komórki przed działaniem wolnych rodników oraz działa antybakteryjnie.

Surfaktant jest produkowany oraz zużywany podczas całego życia człowieka, jednak w niektórych przypadkach można go dostarczać w formie suplementacji. Surfaktant wpływa między innymi na rozprzężenie płuc, a także ułatwia oddychanie. Poza tym, jest on niezbędny do tego, aby wymiana gazowa podczas oddychania zachodziła prawidłowo.

Suplementy z surfaktantem płucnym podaje się profilaktycznie dzieciom w wieku płodowym, między 26 a 28 tygodniem życia. Jest to konieczne ze względu na możliwość wystąpienia ostrych zaburzeń oddychania. Surfaktant podawany jest także noworodkom, u których istnieje ryzyko wystąpienia niedorozwoju płuc. Takie ryzyko pojawia się, jeżeli dziecko przychodzi na świat przedwcześnie, a w płynie płucnym dziecka nie znajduje się wystarczająca ilość surfaktantu. Taki stan jest nazywany zespołem niedomogi płucnej i można mu zapobiegać poprzez dotchawiczne podanie surfaktantu.

Czy warto przejmować się alertami smogowymi? [NaZdrowie]

Jednorazowa dawka surfaktantu wynosi od 100 do 200 mg/kg mc, a maksymalna całkowita dawka wynosi od 300 do 400 mg/kg mc. Środek podaje się dotchawicznie lub dooskrzelowo za pomocą cienkiej igły. Surfaktant można podawać jedynie pacjentom, których stan jest stabilny, po odessaniu wydzieliny płucnej oraz wykonaniu badania RTG.

Surfaktantu płucnego nie można podawać wszystkim pacjentom. Stosowanie tego środka nie jest wskazane w przypadku:

Z podawaniem surfaktantu wiążą się również pewne działania niepożądane, do których należy zaliczyć zatkanie rurki inkubacyjnej śluzem, osłabienie aktywności elektrycznej mózgu oraz spadek ciśnienia. Jeżeli podana zostanie zbyt duża ilość surfaktantu konieczne jest odessanie nadmiaru wydzieliny zalegającej w płucach.

Więcej o: