Węzeł wartowniczy: jaką pełni funkcję. Biopsja węzła wartowniczego

Węzeł wartowniczy to węzeł chłonny, znajdujący się w pobliżu miejsca, zajętego przez nowotwór, do którego - w pierwszej kolejności - spływa chłonka z tego obszaru. Znalezienie węzła wartowniczego i poddanie badaniu histopatologicznemu, jest kluczowe przy stawianiu diagnozy i pomaga w precyzyjnym leczeniu raka piersi, szyjki macicy, raka prącia, czy w czerniaku skóry. Dzięki tej metodzie można uniknąć zabiegu całkowitego wycięcia węzłów chłonnych i opracować skuteczniejsze metody leczenia.

Węzeł wartowniczy - co to jest za węzeł i jaką pełni funkcję? Dlaczego jest tak ważne znalezienie węzła wartowniczego w przypadku nowotworu?

Węzeł wartowniczy (ang. sentinel lymph node, SLN) - tą nazwą określa się pierwszy węzeł chłonny znajdujący się na drodze naczyń limfatycznych i spływu chłonki z obszaru ciała, w którym zlokalizowany jest guz nowotworowy. W przypadku wielu nowotworów, w tym raka piersi, system chłonny (system limfatyczny) stanowi drogę, którą choroba rozprzestrzenia się po organizmie. Dawniej, aby zatrzymać nowotwór, wycinano profilaktycznie większość węzłów chłonnych, zlokalizowanych w okolicy guza. Dopiero po ich wycięciu można było praktycznie stwierdzić, który węzeł chłonny był rzeczywiście zajęty przez nowotwór i stanowił bramę dla raka. Oznaczało to jednak poważną operację, pozostawiającą duże rany na ciele i późniejsze komplikacje zdrowotne. Dlatego szukano mniej drastycznych sposobów na znalezienie miejsca rozprzestrzeniania się nowotworu. Pod koniec ubiegłego wieku zaczęto stosować bardziej precyzyjną i mniej inwazyjną metodę leczenia raka piersi, polegającą na wczesnym wykrywaniu ogniska choroby i zatrzymywaniu jej pochodu poprzez zlokalizowanie i wycięcie tzw. węzła wartowniczego. Dzięki temu nie jest konieczne profilaktyczne wycinanie większości węzłów chłonnych przed stwierdzeniem, czy doszło już do rozsiania się nowotworu do węzłów chłonnych, czy jeszcze nie.

Zarówno w przypadku nowotworu piersi (sutka), czy szyjki macicy, jak i innych nowotworów, rozprzestrzeniających się drogą limfatyczną, system naczyń limfatycznych z okolic guza prowadzi najpierw do jednego węzła chłonnego, a dopiero potem rozgałęzia się i biegnie do pozostałych miejsc w organizmie. Znalezienie tego węzła, zwanego węzłem wartowniczym, nie jest łatwe, bo nie zawsze jest to ten, który jest położony najbliżej guza nowotworowego. Biopsja węzła wartowniczego stanowi podstawę do stwierdzenia, czy nowotwór już rozprzestrzenił się po organizmie, czy jeszcze nie i znajduje się wyłącznie w chorym  narządzie. Jeżeli po wycięciu (biopsji) i zbadaniu histopatologicznym, nie znajduje się w nim komórek rakowych, są ogromne szanse na wyleczenie z choroby poprzez precyzyjnie zlokalizowaną operację wycięcia samego guza, a nie większych obszarów ciała. W przypadku, gdy węzeł wartowniczy jest zajęty przez komórki rakowe, oznacza to, że rak rozsiał się już po organizmie i należy zastosować inną metodę leczenia. Trzeba wtedy, oprócz operacji, zastosować chemioterapię, radioterapię, czy inne metody leczenia uzupełniającego. Zatem biopsja węzła wartowniczego stanowi niezwykle istotny etap w stawianiu diagnozy i precyzyjnym planowaniu zakresu i rodzaju leczenia.

Węzeł wartowniczy - metody wykrywania

Węzeł wartowniczy znajduje się dość głęboko w tkance tłuszczowej krezki (błona otrzewnej) i jest trudny do zlokalizowania. Aby znaleźć węzeł wartowniczy trzeba prześledzić drogę, którą chłonka spływa z miejsca, w którym zlokalizowany jest guz. Jedną z metod jest wprowadzenie do organizmu specjalnego fluorescencyjnego barwnika (zieleni indocyjanowej), który "świeci" na niebiesko i jest widoczny w podczerwieni. Za pomocą specjalnego oświetlenia i kamer rejestruje się przebieg naczyń limfatycznych oraz położenie węzła wartowniczego. Dzięki zobrazowaniu węzłów chłonnych lekarz może dokonać biopsji jednego lub dwóch kluczowych węzłów i poddać analizie histopatologicznej pobrane wycinki.

Drugą metodą szukania węzła wartowniczego jest limfoscyntygrafia, polegająca na podskórnym podaniu preparatu izotopowego, który przedostaje się do naczyń limfatycznych. Można wtedy prześledzić jego drogę i znaleźć precyzyjnie miejsce, gdzie zlokalizowany jest węzeł wartowniczy. Po zobrazowaniu węzłów chłonnych dokonuje się biopsji odpowiedniego węzła. Do śledzenia przebiegu naczyń limfatycznych i lokalizacji węzłów chłonnych używa się specjalistycznych kamer (tzw. gamma-kamery) i sond scyntylacyjnych. Często łączy się obie metody: barwnikową i izotopową, aby uzyskać lepszy wynik. Istnieje jeszcze jedna metoda znajdowania węzła wartowniczego, za pomocą cząstek tlenku żelaza.

Węzeł wartowniczy - w jakich wypadkach wykonywana jest biopsja?

Znalezienie i zbadanie węzła wartowniczego ratuje przed zabiegiem całkowitej limfadenektotomii (czyli  wycięcia wszystkich węzłów chłonnych z okolicy guza). Biopsję węzła wartowniczego stosuje się w przypadku: raka piersi (inaczej: rak gruczołu sutkowego, rak sutka), raka narządów rodnych, raka prącia oraz w przy czerniaku skóry. A także, coraz częściej, przy raku żołądka oraz nowotworów narządów moczowych.

Więcej o: