Kwas masłowy - właściwości i zastosowanie

Kwas masłowy, zwany także kwasem butanowym, jest organicznym związkiem chemicznym z grupy kwasów karboksylowych. Powstaje w jelicie grubym w wyniku procesów rozkładu niestrawionych węglowodanów przez bakterie jelitowe fermentujące cukry. Pełni szereg ważnych funkcji w przewodzie pokarmowym. Przede wszystkim odżywia tzw. kolonocyty, czyli komórki nabłonka jelitowego i odpowiada za ich odnowę. Preparaty na bazie kwasu maślanego (maślan sodu i inne) zmniejszają dolegliwości przy niektórych uciążliwych chorobach układu pokarmowego, takich jak zespół jelita drażliwego, biegunki i przewlekłe zaparcia, zaburzenia flory bakteryjnej w jelitach, stany zapalne jelit oraz inne. Kwas masłowy ma działanie antynowotworowe. Dzięki swoim właściwościom zapobiega przekształcaniu się komórek jelita grubego w komórki rakowe.

Kwas masłowy - co to za związek?

Kwas masłowy w sposób naturalny produkowany jest w naszym jelitach. Jedząc produkty pełnoziarniste, orzechy, otręby, ciemne pieczywo, a także fasolę, groch, kapustę, owoce itp. dostarczamy organizmowi węglowodany, których niestrawione resztki trafiają do jelita grubego. Tutaj rozprawiają się z nimi żyjące w okrężnicy bakterie. W wyniku tego procesu powstaje kwas masłowy.

Kwas masłowy należy, obok kwasu propionowego i octowego, do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (short-chain fatty acids - SCFA). Badania wykazały, że stanowi główne źródło energii dla kolonocytów, czyli komórek nabłonka jelitowego, a także stymuluje ich wzrost i różnicowanie. Dlatego jest niezwykle istotny dla prawidłowego działania jelit. Zwykle stężenie kwasu masłowego w jelicie wynosi około 1-10 mmol/l. W sytuacji, gdy produkcja kwasu masłowego w organizmie spada, zaczynają się kłopoty.

Sam kwas jest substancją nietrwałą, o bardzo nieprzyjemnym dla człowieka zapachu. Przypomina trochę wymiociny małego dziecka (znajduje się zresztą w ich składzie). W większym stężeniu wydziela ostry smród zjełczałego tłuszczu. Zapach ten jest trudny do zlikwidowania.

Wykorzystywany jest w przemyśle spożywczym, w mniejszym stężeniu nadaje lekko gorzkawy posmak serom. Ma też zastosowanie przy produkcji niektórych środków zapachowych i barwników.

Kwas masłowy a zdrowie człowieka

Związek gra ważną rolę w fizjologii człowieka. Ma bezpośredni wpływ na florę jelitową i błonę śluzową ścian przewodu pokarmowego, a także pośredni na inne narządy i tkanki człowieka.

Kwas masłowy w jelicie grubym:

  • normalizuje pracę nabłonka jelitowego
  • odgrywa istotną rolę w utrzymaniu odpowiedniego pH w jelitach
  • ochrania błony śluzowe jelita przed patogenami
  • normalizuje florę bakteryjną
  • działa przeciwzapalnie poprzez hamowanie aktywności mediatorów zapalnych w nabłonku jelit
  • reguluje procesy wchłaniania zwrotnego sodu i wody regulując motorykę jelit
  • poprawia kurczliwość mięśniówki okrężnej jelit i poprawia perystaltykę jelita grubego
  • zmniejsza nadwrażliwość receptorów jelitowych
  • zapobiega przekształcaniu się komórek jelita grubego w komórki nowotworowe

Związek stymuluje proliferację (czyli zdolność rozmnażania się) prawidłowych komórek nabłonka błony śluzowej jelita, a hamuje proliferację komórek nowotworowych.

Zaburzenia odżywiania: sygnały ostrzegawcze

Kwas masłowy - zastosowanie medyczne

Preparaty na bazie kwasu masłowego (sole kwasu masłowego) wspomagają m.in. leczenie zespołu jelita wrażliwego i innych chorób przewodu pokarmowego.

Problem z dostarczaniem organizmowi kwasu masłowego polega na jego nietrwałości, połknięty lub zawarty w pożywieniu jest szybko metabolizowany w górnym przewodzie pokarmowym człowieka, zanim dotrze do jelit. Kwas masłowy, znajdujący się w naszym organizmie, jest produkowany w jelicie grubym.

W trakcie leczenia kwas masłowy, aby mógł zadziałać, powinien być dostarczany bezpośrednio do jelit, np. w formie wlewek. Istnieją też specjalnie wyprodukowane tabletki z otoczką ulegającą rozpuszczeniu dopiero w jelicie grubym człowieka.

Lekarstwa na bazie kwasu masłowego wykorzystywane są do leczenia takich schorzeń jak:

  • nieswoiste zapalenia jelit - wrzodziejące zapalenia jelit oraz choroba Leśniowskiego-Crohna
  • inne zapalenia, takie jak zanikowe zapalenie błony śluzowej jelit, przewlekłe zapalenie jelit po radioterapii lub chemioterapii, w chorobie uchyłkowej okrężnicy
  • czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego: zespół jelita wrażliwego, infekcje bakteryjne i biegunki, profilaktyka raka jelita grubego
  • inne choroby ogólnoustrojowe
Więcej o: