Punkcja - i badanie, i leczenie. Rodzaje punkcji i powikłania po zabiegu

Punkcja to rodzaj badania lub metoda leczenia. Polega - w uproszczeniu - na wkłuciu się i pobraniu materiału z danego miejsca. Najczęściej wykonywana jest punkcja lędźwiowa. Niestety, jest zabiegiem inwazyjnym, co powoduje, że powikłania po punkcji (zwykle niegroźnych) występują stosunkowo często.

Punkcja: co to jest?

Słowo "punkcja" pochodzi od łacińskiego wyrazu punctum, czyli "ukłucie". Już sama nazwa mówi wiele o charakterze zabiegu. Punkcja polega na wbiciu pacjentowi igły w różnych celach - diagnostycznych (pobrania próbki do badań) lub leczniczych (podania leków, opróżnienie danego miejsca czy narządu z wydzieliny). Punkcja to zabieg inwazyjny, co oznacza, że trzeba się liczyć z tym, iż mogą wystąpić po nim powikłania. Istnieją różne rodzaje punkcji - najpopularniejszym jest punkcja lędźwiowa. Oprócz niej wykonywana jest także - między innymi - punkcja stawów, nerek, jajników, zatok.

Punkcja: czy to boli?

Sama wizja zabiegu jest nieprzyjemna i nic dziwnego, że punkcja u wielu pacjentów budzi niepokój. Na szczęście jednak wykonuje się ją pod znieczuleniem - najczęściej miejscowym. Samo miejsce wkłucia i jego okolice są przed zabiegiem starannie oczyszczone, a po zabiegu opatrzone jałowym materiałem. Rodzaj punkcji zależy od tego, jakie środki ostrożności należy powziąć po zabiegu - przy punkcji lędźwiowej jest to na przykład leżenie na wznak przez kilkanaście godzin; ma na celu zmniejszenie ryzyka bólu głowy, który może wystąpić po punkcji.

Punkcja: przebieg

To, jak dokładnie będzie wyglądać punkcja, zależy oczywiście od miejsca, które ma zostać poddane badaniu lub leczeniu. Punkcję lędźwiową, która jest najczęściej wykonywanym rodzajem punkcji, pacjent przechodzi w pozycji leżącej. Kładzie się go na boku. Aby przestrzenie międzykręgowe się rozszerzyły, dobrze jest podkurczyć nogi do brzucha, a głowę zgiąć w stronę klatki piersiowej. Kolejne etapy punkcji dla wszystkich rodzajów tego badania wyglądają podobnie; miejsce do wkłucia przemywa się antyseptykami, następnie wbija igłę i pobiera materiał. Po wszystkim zakłada jałowy opatrunek. Punkcja lędźwiowa wymaga od pacjenta, by ten przez dłuższy czas leżał na wznak - minimum dwanaście godzin.

Dołącz do Zdrowia na Facebooku!

Punkcja: rodzaje

Jak już wspomnieliśmy, najczęściej wykonywany rodzaj punkcji to punkcja lędźwiowa (wkłucie lędźwiowe). Robi się ją przede wszystkim po to, by pobrać do badań płyn mózgowo-rdzeniowy. Punkcja lędźwiowa robiona jest między IV a V kręgiem lędźwiowym (odcinek lędźwiowy to trzeci z pięciu odcinków kręgosłupa człowieka, który składa się z pięciu kręgów).

Wskazania do punkcji lędźwiowej to przede wszystkim:

Oprócz wskazań diagnostycznych istnieją również terapeutyczne przyczyny, dla których wykonuje się punkcję lędźwiową. Jest to na przykład potrzeba podania leków oraz środków znieczulających dokanałowo do ośrodkowego układu nerwowego czy obniżenie ciśnienia w płynie mózgowo-rdzeniowym.

Punkcja lędźwiowa może mieć powikłania. Często występuje tak zwany zespół popunkcyjny, który objawia się mdłościami, nudnościami, wymiotami, zawrotami głowy, szumem w uszach, zaburzeniami widzenia, bólem kończyn. Na szczęście zespół popunkcyjny zwykle mija po kilku dniach i nie wymaga leczenia. Można łagodzić objawy środkami przeciwbólowymi czy uspokajającymi. Często pojawia się też popunkcyjny ból głowy, który wzmaga się w pozycji stojącej. Zdarzają się również bóle pleców czy krwiaki. Rzadko występują poważniejsze skutki uboczne takie jak niedowład kończyn czy urazy kręgosłupa.

Inne rodzaje punkcji to na przykład punkcja nerki. Wskazaniem są między innymi duże torbiele, bóle w okolicach nerek i nawracające infekcje układu moczowego.

Punkcja zatok wykonywana jest zaś przy ostrym i przewlekłym zapaleniu zatok, którego nie można wyleczyć w inny (przede wszystkim farmakologiczny) sposób. Za pomocą punkcji ściąga się wydzielinę z zatok, by je udrożnić. Tą drogą podaje się też leki. Pobraną dzięki punkcji wydzielinę można poddać badaniu.

Warto wspomnieć też o punkcji w ciąży. Robi się ją na przykład do badań profilaktycznych płodu - punkcja w ciąży pozwala na wykrycie wad genetycznych. Punkcja jamy owodni - bo tym w praktyce jest "punkcja płodu" - to tak zwana amniopunkcja. Należy do badań prenatalnych.

Pozostałe rodzaje punkcji to na przykład punkcja stawu, punkcja kolana czy punkcja jajników.

To także może cię zainteresować:

5 prostych badań, które ratują nam życie

Więcej o: