Trzustka: wrażliwa i niedoceniana

Eliza Dolecka
25.10.2013 12:09
A A A
Trzustka ma zasadniczy wpływ na procesy trawienne

Trzustka ma zasadniczy wpływ na procesy trawienne (Shutterstock)

Bez niej nie ma mowy o prawidłowej przemianie materii u człowieka. Jest niezastąpiona przy trawieniu białek, tłuszczów i węglowodanów. Reguluje poziom cukru we krwi. Nawet poważnie uszkodzona przez dłuższy czas wykonuje swoją pracę. W każdym wieku może wymagać leczenia, w tym chirurgicznego. Czy na pewno wiesz o trzustce wystarczająco dużo, by prawidłowo się o nią zatroszczyć?
Trzustka leży w górnej części brzucha, poprzecznie, za żołądkiem. Zazwyczaj waży od 60 do 125 g, ma 20 cm długości i 5 cm szerokości. Ten w sumie niepozorny narząd gruczołowy musi się solidnie napracować, by wypełnić powierzone mu zadania. Zasadniczo rolę trzustki można podzielić na wewnątrzwydzielniczą i zewnątrzwydzielniczą. Pierwsza związana jest wytwarzaniem kilku hormonów, w tym insuliny. Druga polega przede wszystkim na umożliwianiu trawienia składników pokarmowych.



Trzustka i hormony

Funkcję wewnątrzwydzielniczą pełnią specjalne komórki trzustki, zgrupowane w niewielkie skupiska, zwane wyspami Langerhansa. Są rozrzucone po całym narządzie. Jest ich łącznie około miliona. Pracują bardzo intensywnie, chociaż stanowią zaledwie 2% masy całego gruczołu.

W obrębie wysp Langerhansa wyróżniono trzy typy komórek: Alfa, Beta i Delta. Pierwsze odpowiadają za produkcję hormonu glukagonu, a komórki Beta wytwarzają insulinę. Insulina i glukagon są niezwykle ważne w procesie przemiany materii, a także warunkują nasze ogólne zdrowie, gdyż pomagają utrzymać prawidłowy poziom glukozy we krwi. Glukagon kontroluje również przemianę cukrów, tłuszczów i białek. Cały proces reguluje somatostatyna, wytwarzana w komórkach Delta, która w razie potrzeby hamuje wydzielanie insuliny i glukagonu.

Trzustka i trawienie

Nieprzypadkowo mówi się, że procesy zachodzące w trzustce przypominają pracę w nowoczesnej fabryce chemicznej. Każdego dnia trzustka produkuje od 1,2 do 3 litrów soku trzustkowego, który zawiera płyn zasadowy oraz enzymy trawienne. Wśród nich trzeba wymienić trypsynę, jeden z enzymów trawiących białka, rybonukleazę i deoksyrybonukleazę, rozkładające kwasy nukleinowe (DNA i RNA, zawarte we wszystkich komórkach). Za trawienie tłuszczów odpowiada przede wszystkim lipaza trzustkowa, fosfolipazy A i B oraz esterazy. Cukry trawią enzymy glikotyczne (alfa-amylaza). I pomyśleć, że to wszystko dzieje się za sprawą narządu o wadze dorodnej brzoskwini!

Swojej pracy sok trzustkowy nie wykonuje jednak w samej trzustce. Przewodem trzustkowym, łączącym się z przewodem żółciowym wspólnym (droga przepływu żółci z pęcherzyka żółciowego i wątroby), sok uchodzi do dwunastnicy. Enzymy pozostają nieczynne, póki nie trafią do jelita cienkiego i dopiero tam rozkładają składniki pokarmowe do formy pozwalającej je optymalnie przyswajać.

Kiedy trzustka choruje

Często niełatwo zauważyć, że z trzustką dzieje się coś złego. Dowiedziono, że funkcje zewnątrzwydzielnicze są upośledzone dopiero wtedy, gdy narząd ma już uszkodzone ok. 90% miąższu. Niektóre objawy związane z chorobami tego narządu są dyskretne i bagatelizowane. Pozornie niegroźny uraz brzucha może doprowadzić do ostrego zapalenia trzustki, będącego stanem zagrożenia życia.

Lekarze przyznają, że rak trzustki najczęściej jest wykrywany w stadium zaawansowanym, kiedy choremu trudno już pomóc.

Wszelkie problemy z trzustką powinien diagnozować i leczyć specjalista gastrolog (kieruje do niego lekarz pierwszego kontaktu). Kiedy się do niego zwracać po pomoc? Zawsze, gdy podejrzewasz, że za przykrymi dolegliwościami może stać choroba trzustki lub inny problem z układem pokarmowym.

Tzrustka: najczęstsze problemy

Ból w nadbrzuszu, czyli powyżej pępka, promieniujący do pleców lub obejmujący część żeber może wskazywać na zmiany nowotworowe. Także nawracające wymioty i silne wzdęcia, szczególnie po zjedzeniu obfitego posiłku mogą sygnalizować takie problemy. Nie ma na co czekać: trzeba odwiedzić gastrologa. Wprawdzie najczęściej lekarz rozpoznaje nie raka, a przewlekłe zapalenie trzustki, ale i ono wymaga leczenia.

Wśród charakterystycznych objawów zmian nowotworowych trzustki wymienia się jeszcze utratę apetytu i spadek masy ciała, a także żółtaczkę i cukrzycę. Czasem pojawia się też tzw. wędrujące zapalenie żył (nawracające bóle, obrzęki i zaczerwienienie w obrębie żył, zwykle kończyn dolnych), problem rzadko kojarzony z tą chorobą.

Przewlekłemu zapaleniu trzustki towarzyszą uporczywe cuchnące biegunki tłuszczowe, osłabienie, spadek masy ciała, brak apetytu. Ból w lewym podżebrzu jest zazwyczaj tępy, może mu towarzyszyć cukrzyca i stany podgorączkowe.

Niebezpiecznym schorzeniem trzustki jest ostre zapalenie, które zawsze wymaga leczenia szpitalnego. Jego objawy to silne, promieniujące bóle brzucha pod pępkiem, nudności, wymioty, zatrzymanie stolca, gorączka powyżej 39 st. C., wzrost poziomu cukru we krwi.

Do ostrego zapalenia trzustki może doprowadzić pozornie niegroźny uraz brzucha, zabiegi w obrębie jamy brzusznej, zatrucie toksynami, kamica żółciowa czy przedawkowanie alkoholu.

Zapalenie przewlekłe to przede wszystkim problem alkoholików, chorych na mukowiscydozę i osób cierpiących na kamicę przewodową dróg żółciowych lub w przewodzie trzustkowym. Bywa też powikłaniem po ostrym zapaleniu trzustki.

Nie wiemy na pewno, skąd bierze się rak trzustki. Z pewnością sprzyja mu palenie papierosów i niezdrowa dieta obfitująca w białko oraz tłuszcze.

Leczenie raka zwykle wymaga częściowego wycięcia narządu, a także chemioterapii i radioterapii.

Zapalenie przewlekłe trzustki najczęściej wymaga diety niskotłuszczowej i uzupełniania enzymów doustnie. Czasem konieczny jest zabieg chirurgiczny: drenowanie poszerzonych przewodów trzustkowych.

Chorym z ostrym zapaleniem w szpitalu podaje się leki hamujące wydzielanie soku trzustkowego, środki przeciwbólowe. Konieczna jest całkowita głodówka i czasowe żywienie pozajelitowe, by narząd mógł w pełni odpocząć. Czasami konieczna bywa dializa otrzewnowa lub odsysanie treści żołądkowej.

Trzustka: profilaktyka możliwa i nietrudna

By zapobiegać chorobom związanym z trzustką, należy przede wszystkim dbać o dietę i eliminować z niej nadmiar tłuszczów (czytaj o zdrowiej diecie). Bardzo ważne jest rzucenie papierosów i sporadyczne sięganie po alkohol. Wszystko jest dla ludzi: raczej nie zaszkodzi lampka wina do obiadu, ale upijanie się na zdrowie wyjść nie może. Alkohol jest przyczyną ponad 50% przypadków ostrego zapalenia trzustki.

Choroby trzustki, podobnie, jak innych narządów, czasem do stadium zaawansowanego nie dają wyraźnych objawów. Dlatego podczas profilaktycznych badań krwi warto też skontrolować trzustkę. Dobrym sposobem na wczesne wykrycie ewentualnych zmian patologicznych jest sprawdzanie poziomu enzymu amylazy (AMI) we krwi. Norma (wartości orientacyjne, referencyjne) to: 25 - 125 U/l, dla osób powyżej 70 roku życia 20 - 160 U/l. Amylazę można też skontrolować w moczu (wartości referencyjne, czyli preferowane: < 650 U/l).

Dobrze jest również badać krew na obecność podwyższonego poziomu leukocytów (tzw. leukocytoza). Może być spowodowana przez inne problemy zdrowotne, ale wówczas także wymaga wyjaśnienia.

Wiele problemów z trzustką wykrywa się też podczas badania usg jamy brzusznej. Jeśli lekarz ci zaleci jego wykonanie, nie zwlekaj. Nie boli, nie wymaga specjalnych przygotowań, a może uratować życie.

Więcej o chorobach trzustki, objawach, leczeniu i roli genetyki: TUTAJ

Czytaj także:

Gdzie i jak cię boli brzuch? Na podstawie objawów można postawić wstępną diagnozę

Jaki problem, taka dieta

Białka, tłuszcze, węglowodany: dlaczego warto je jeść

Dołącz do nas na Facebooku!

Zobacz także
Komentarze (30)
Zaloguj się
  • Gość: Gosc

    Oceniono 115 razy 109

    Jasne..., tylko czemu nie wspominacie, ze jak jest rak trzustki, to tego nikt dluzej nie przezyje niz pol roku-rok, a wszystkie przypadki powyzej to cuda medyczne i zadko spotykane! Dodajcie jeszcze fakt, ze polskie szpitale, jak widza, ze ktos ma raka / guza trzustki, to skapia na srodki przeciwbolowe, nawet nie chca juz robic drenazu, jak jest zaawansowana zoltaczka! Potem takiego czlowieka zatruwa zolc, dostaje wylewu, a debile jeszcze wrzeszcza na rodzine, jak poleci po pomoc do dyzurki pielegniarek, bo pacjent sie nie rusza! Kolejna sprawa, na zapalenie trzustki niby leki sa, ale jakos zaluje sie na nie pieniedzy czy cos, bo nie sa podawane i pozwala sie, zeby pacjent sam sie wykonczyl.

  • Gość: KAJA

    Oceniono 63 razy 59

    jAKIE USG,CO WY MOWICIE,MOJ TATA Z BOLEM PLECOW I BRZUCHA BIEGAL OD LEKARZA DO LEKARZA,OCZYWISCIE NAWET PRYWATNIE,ZALICZAL POBYTY SZPITALNE GDZIE NICZEGO NIE DOPATRYWANO SIE W BADANIACH,KAZANO SZUKAC CHOROBY PSYCHICZNEJ,PO DWOCH MIESIĄCACH W BOLACH ODSZEDL .............PORAZKA OSZCZEDNOSCI NA PACJETACH SA W NASZYM KRAJU POWSZECHNE

  • Gość: mmm

    Oceniono 45 razy 45

    Mama miała robione USG pół roku przed wykryciem 3cm guza trzustki, na którym pisze, że trzustka jest prawidłowa. Była najczęściej badającą się osobą w całym domu, z różnymi przedziwnymi objawami biegała od lekarza do lekarza, to co oni mieli jej do powiedzenia nie raz było po prostu śmiechu warte.

  • Gość: darek05

    Oceniono 11 razy 11

    Wiele problemów z trzustką wykrywa się też podczas badania usg jamy brzusznej. Jeśli lekarz ci zaleci jego wykonanie, nie zwlekaj. Nie boli, nie wymaga specjalnych przygotowań, a może uratować życie,należy przede wszystkim dbać o dietę i eliminować z niej nadmiar tłuszczów

  • Gość: neo

    Oceniono 10 razy 4

    15 lat temu miałam ostre zapalenie trzustki ,stan agonalny ropień trzustki pozniej wytworzył sie torbiel trzustki ,miesiąc pobytu w szpitalu wygrzebałam się potem 2 razy ściągano płyn około 1litra ,dalej zrobiono operację zespolono torbiel z żołądkiem ,wycieto co trzeba ,Profesor powiedział ze to kamienie zablokowały przewód i soki trzuski strawiły ją nastąpiło ostre zapalenie ,a wczesniej ze 2 miesiące bolało mnie w prawej stronie pod rzebrami ,w plecach ,jak brałam głęboki wdech ,brałam leki ziołowe na wątrobę ,nie poszłam do lekarz .Do 5 lat bolał mnie brzuch ,szczególnie pod rzebrami lewa i prawa strona ,dziś prawie wcale ,zaznaczam nigdy nie paliłam i nie piłam co niektórzy sugerują alko. ból okropny nie da się opisać ,wymioty jak sa, jest juz za pózno ,pojawiły sie rano ,a wieczorem byłam prawie nieprzytomna ,przed obiadem bylam u lekarz dał kupe leków i powiedzial jak bedzie gorzej do szpitala ,nie chciałam iść do 17 zwlekalam ,

  • Gość: młodzi

    Oceniono 5 razy 3

    Na poczatkowe problemy z trzustką najlepsza jest dieta. Niskokaloryczna, bez alkoholu, tłuszczu, nieduże porcje etc.
    Takie dania pozwolą poprawić stan, ale pamiętać trzeba, że to musi być stała zmiana przyzwyczajeń żywieniowych
    http://kulinarneuniesienia.blogspot.com/2013/09/leczo-z-cukinii.html

  • Gość: kiki

    Oceniono 9 razy 3

    Mam objawy chyba przewleklego zapalenia trzustki. Raka chyba nie moge miec bo mnie pobolewa ipiecze czasem juz od 2 lat i jeszze zyje. Chyba sie przejde do lekarza...

  • Gość: Podpisz się

    Oceniono 12 razy 2

    Wewnątrzwydzielniczą funkcję trzustki pełnią komórki zwane wyspami Langerhansa a nie Lagerhansa!!!

  • elakaucz

    0

    Czytam teraz o tej trzustce ile się ona musi narobić, to tym bardziej mnie niepokoi dziwny ból trzustki jaki odczuwam ostatnio. Boli mnie brzuch i w ogóle mam dużo z wymienionych objawów. Jestem przerażona bo tyle lat palę i zdecydowanie za dużo piję alkoholu. Dieta też nie najzdrowsza. Jeżeli okaże się że to nic poważnego, to obiecuję wam że rzucę alkohol, papierosy i idę na dietę. Nie chcę żrby ten straszny ból trzuski jeszcze kiedyś wrócił.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX