Zaburzenia psychiczne

Trudne momenty przydarzają się wszystkim. Każdy człowiek w życiu napotyka na chwile żałoby, separacje, porażki, straty materialne i społeczne, które musi przezwyciężyć. Z reguły nie wywołują one szkód w psychice, a wręcz przeciwnie - odnawiają ją i wzmacniają. Jeśli te zdarzenia są szczególnie intensywne lub rozciągnięte w czasie, to stają się sytuacjami patologicznymi. Jak odróżnić to, co jest normalne, od tego, co nie jest?

Artykuł jest częścią publikacji pochodzącej z nowej serii Biblioteki Gazety Wyborczej pt.: Wielka Encyklopedia Medyczna, którą nabyć można w Kulturalnym Sklepie lub w każdą środę w kiosku

Czy zawsze jest to tylko kwestia intensywności lub długości trwania? Przede wszystkim należy właściwie rozumieć znaczenie słów "zdrowie", "dyskomfort psychiczny" i "zaburzenie psychiczne".

Zdrowie psychiczne w rzeczywistości nie powinno być rozumiane jako brak cierpienia czy konfliktów, ale raczej jako zdolność do myślenia w racjonalny sposób i umiejętność radzenia sobie ze zmianami, stresem, traumami i stratami, których każdy człowiek w nieunikniony sposób doświadcza w trakcie swojego życia. Osoby, które dobrze się czują psychicznie, postrzegają rzeczywistość taką, jaka jest, wykazują się inicjatywą, stawiają sobie za cel poprawę życia i mają wysoką samoocenę, akceptują zarówno swoje zalety, jak i ograniczenia.

Dyskomfort psychiczny to sytuacja cierpienia psychicznego, którą można zdefiniować jako fizjologiczną, ponieważ jest związana z momentami obiektywnie stresogennymi, naturalnymi dla życia ludzkiego, jak żałoba, porzucenie, rozczarowanie.

Zaburzenie psychiczne to sytuacja charakteryzująca się cierpieniem psychicznym, które osiąga poziomy podwyższonej intensywności z powodu stanu dyskomfortu wytworzonego przez wcześniejsze stresujące wydarzenie, które nie znalazło możliwości ekspresji i w związku z tym rozwiązania. Może też być spowodowane wysiłkiem adaptacyjnym, który jest większy od zasobów danego człowieka i od jego kontekstu środowiskowego, narzuconym przez daną sytuację w szczególnym momencie życia.

Sygnały alarmowe

Czasami trudno jest odróżnić złe samopoczucie o podłożu fizjologicznym od dyskomfortu psychicznego oraz określić moment, w którym należałoby się zwrócić o pomoc specjalisty. W niektórych przypadkach są to subiektywne odczucia pacjenta, niezauważalne dla rodziny i bliskich, w innych - poważne zaburzenia oczywiste dla otoczenia, ale nieuświadomione sobie przez chorego. Istnieją jednak w zachowaniu ludzkim pewne sygnały alarmowe, które powinny skłonić do wizyty u lekarza rodzinnego w celu otrzymania porady i - być może - skierowania na specjalistyczne badania.

Osoby, które cierpią na zaburzenie psychiczne lub emocjonalne, mogą:

1) czuć się całymi dniami lub tygodniami smutne i przygnębione bez szczególnego powodu oraz mieć problemy z pozbyciem się tego stanu emocjonalnego;

2) stracić zainteresowanie wykonywaniem czynności uznanych obiektywnie za przyjemne;

3) mieć problemy ze snem (trudności z zasypianiem, częste przebudzenia w nocy lub wcześnie rano) i z łaknieniem;

4) stracić zainteresowanie seksem i mieć problemy w tej sferze życia;

5) ciągle czuć się zmęczone, niezależnie od rodzaju wykonywanych czynności;

6) odczuwać dolegliwości fizyczne, które nie mają podstaw medycznych lub okazują się nieuleczalne;

7) nadużywać alkoholu lub leków oraz stosować niedozwolone substancje;

8) oddawać się zachowaniom destrukcyjnym, takim jak niebezpieczne rozrywki lub gry hazardowe;

9) mieć częste wahania nastrojów (np. w ciągu tego samego dnia); być podirytowane, nerwowe i wzburzone oraz doświadczać ciągłych napięć w relacjach z rodziną, przyjaciółmi lub współpracownikami;

10) doświadczać nagłych ataków paniki lub strachu;

11) czuć się bezsilnymi i zrozpaczonymi lub mieć poczucie utraty kontroli nad własnym życiem;

12) myśleć, że śmierć byłaby dla nich oraz innych osób wyzwoleniem (również bez ustalenia precyzyjnego planu samobójczego);