Narządy rozrodcze kobiety

Wielka Encyklopedia Medyczna
17.05.2011 , aktualizacja: 18.05.2011 09:18
A A A Drukuj
Budowa żeńskich narządów płciowych. przekrój poprzeczny jamy macicy kobiety na wysokości bioder

Budowa żeńskich narządów płciowych. przekrój poprzeczny jamy macicy kobiety na wysokości bioder

Żeński układ rozrodczy pełni funkcje bardziej złożone niż układ męski, ponieważ poza wytwarzaniem żeńskich komórek rozrodczych i produkcją hormonów, zachodzą w nim zasadnicze fazy cyklu rozrodczego, tj. zapłodnienie, zagnieżdżanie zapłodnionego jaja i jego rozwój podczas ciąży. Mogą w nim występować liczne schorzenia: wady wrodzone lub nabyte, infekcje, guzy itp.
ZOBACZ TAKŻE
Artykuł jest częścią publikacji pochodzącej z nowej serii Biblioteki Gazety Wyborczej pt.: Wielka Encyklopedia Medyczna, którą nabyć można w Kulturalnym Sklepie lub w każdą środę w kiosku

Anatomia

Składa się z gonad, dróg płciowych i zewnętrznych narządów płciowych. Gonady żeńskie wytwarzają gamety żeńskie, nazywane komórkami jajowymi. Pełnią ponadto funkcje endokrynne i wytwarzają hormony odpowiedzialne za powstawanie drugorzędowych cech płciowych, warunkując cykliczne przemiany zachodzące w układzie rozrodczym. W wyniku tych przemian w drogach płciowych mogą zaistnieć warunki niezbędne do zagnieżdżenia zapłodnionej komórki jajowej i rozwoju płodu.

Drogi płciowe to układ narządów o charakterze kanałów, do którego w wyniku kopulacji dostają się gamety męskie; w skład dróg płciowych wchodzą jajowody, macica i pochwa. Zewnętrzne narządy płciowe, wspólnie stanowiące srom, to: wzgórek łonowy, wargi sromowe większe, wargi sromowe mniejsze, łechtaczka, opuszki przedsionka pochwy, przedsionek pochwy z błoną dziewiczą, gruczoły przedsionkowe (większe i mniejsze).

Gonady i gruczoły przedsionkowe większe mają cechy strukturalne narządów miąższowych; wyróżnia się miąższ otoczony zrębem. Poszczególne odcinki dróg płciowych mają natomiast strukturę narządów jamistych. Ich ściana jest zbudowana z błony śluzowej, błony mięśniowej i przydanki, która w różnych narządach jest zastąpiona błoną surowiczą. Analogicznie do męskiego układu rozrodczego, wszystkie narządy układu rozrodczego żeńskiego podlegają głębokimi przemianom strukturalnym i funkcjonalnym wraz z wiekiem. Dojrzałość morfofunkcjonalna żeńskiego układu rozrodczego ustala się stopniowo podczas rozwoju postnatalnego i zostaje osiągnięta w okresie dojrzewania trwa przez cały okres płodności kobiety, czyli ok. 30 lat, i kończy się menopauzą.

W okresie płodności mają miejsce przemiany strukturalne i funkcjonalne układu rozrodczego, kontrolowane przez układ hormonalny. Przemiany te powtarzają się zgodnie z rytmem biologicznym, który niesie ze sobą zjawiska, mające miejsce na przestrzeni ok. 28 dni. Jest to czas trwania cyklu menstruacyjnego. Regularne następowanie po sobie cykli menstruacyjnych w okresie płodności kobiet może zostać przerwane przez ciążę lub zdarzenia patologiczne. W ciągu każdego cyklu menstruacyjnego jeden z dwóch jajników wytwarza dojrzałą gametę, a w drogach płciowych powstają przejściowo warunki do zapłodnienia i jego następstw. W żeńskim układzie rozrodczym mogą występować liczne schorzenia: wady wrodzone lub nabyte, infekcje, guzy itp. Poniżej wymieniono najważniejsze.



Wady rozwojowe

Wady rozwojowe mogą dotyczyć jajników, jajowodów, macicy, pochwy, błony dziewiczej i sromu. Całkowity brak (agenezja obustronna) jajników jest zjawiskiem bardzo rzadkim, podobnie jak obecność nadmiernej liczby jajników. Bardziej rozpowszechnione jest nieprawidłowe umiejscowienie jajników, najczęściej objawiające się bolesnymi dolegliwościami powiązanymi z cyklem menstruacyjnym.

Najczęstszą wadą rozwojową jajowodów, których pochodzenie jest wspólne z macicą, w związku z czym często występuje zespół wad rozwojowych jajowodów i macicy, jest redukcja ich wielkości, często połączona z niedrożnością, uniemożliwiającą przemieszczenie się jaja z jajnika do macicy.

Najczęstszą wadą rozwojową macicy jest również hipoplazja (długość poniżej 6 cm u dorosłej kobiety), która utrudnia lub uniemożliwia utrzymanie ciąży. Macica w rozwoju embrionalnym najpierw jest złożona z 2 tubularnych struktur, które następnie łączą się, tworząc charakterystyczną formę z jednym trzonem i dwoma rogami, których kontynuacją są jajowody. Może występować kilka wad rozwojowych macicy: macica z tylko jednym rogiem (jednorożna macica), macica złożona z dwóch oddzielnych rogów, z dwoma szyjkami i jedną pochwą itp.

Najczęściej występującą wadą rozwojową pochwy jest obecność wzdłużnych lub poprzecznych przegród, które dzielą jej wnętrze. Może także wystąpić zarośnięcie pochwy, które może być także konsekwencją stanów zapalnych. Zwykle ta wada wrodzona ujawnia się w okresie dojrzewania. Brak ujścia dla krwi powoduje dolegliwości bólowe podczas menstruacji. W takich przypadkach jest przeprowadzana interwencja chirurgiczna, również w celu umożliwienia aktywności seksualnej. Najczęściej spotykaną wadą wrodzoną błony dziewiczej jest brak otworu. Zrośnięta błona dziewicza nie pozwala na ujście krwi menstrualnej, co powoduje bolesne dolegliwości. Najczęściej występująca wada wrodzona sromu to ujście cewki moczowej do pochwy lub powyżej łechtaczki.

Mniej istotne wady rozwojowe, niezakłócające funkcji żeńskiego układu rozrodczego, to: hipotrofia lub przerost warg sromowych mniejszych lub większych oraz przerost łechtaczki.

W niektórych przypadkach wady rozwojowe macicy nie zakłócają aktywności seksualnej, ciąży ani porodu; wówczas wady pozostają niezdiagnozowane lub zostają wykryte przypadkowo podczas badania ginekologicznego. W przypadku braku jamy macicy, przy jednoczesnym prawidłowym funkcjonowaniu jajników, występują poważne nieprawidłowości: bóle miednicy promieniujące do okolic lędźwiowych i do ud, zaburzenia widzenia, brzęczenie w uszach, uderzenia gorąca itd. W przypadku, gdy istnieje jama macicy, z której brakuje ujścia na zewnątrz, krew menstruacyjna zbiera się w jamie, przybierając z czasem gęstą konsystencję i czarny kolor. Część dystalna macicy zwykle staje się wrażliwa i powoduje bóle w rejonie powyżej kości łonowej lub w dołach biodrowych, nasilające się z każdym miesiącem, w miarę zwiększania się objętości krwi w macicy. W przypadku małej ilości krwi, która zostaje zresorbowana, lub w przypadku wylewu krwi do jamy otrzewnowej przez lejek jajowodu, bóle nie występują.

Całkowity brak zewnętrznych narządów płciowych jest rzadki i zdarza się prawie wyłącznie u płodów, u których brakuje też wewnętrznych narządów rozrodczych. Zdarza się brak warg sromowych mniejszych lub większych oraz łechtaczki. Stosunkowo najczęstsze są hipoplazja lub przerost warg sromowych mniejszych, które są zbyt długie, oraz przerost łechtaczki, przypominającej małe prącie. W przypadkach przerostu często stosuje się zabieg chirurgiczny, polegający na usunięciu części narządu mogącej zaburzać oddawanie moczu lub stosunki seksualne.

U dzieci zdarzają się, zwykle z powodu braku higieny, stany zapalne i odpadanie tkanki pokrywającej wargi sromowe mniejsze, które w efekcie łączą się ze sobą; przypomina to wadę wrodzoną, ale rozwarcie warg sromowych powoduje ich rozdzielenie. W razie dalszego nieprzestrzegania higieny zrost może się odtworzyć. W przypadku braku otworu w błonie dziewiczej dojście do pochwy jest zamknięte. Brak pochwy na ogół wiąże się z brakiem lub szczątkowością wewnętrznych organów rozrodczych. W celu umożliwienia stosunków seksualnych, możliwe jest utworzenie operacyjnie sztucznej pochwy.

Zarośnięcie błony dziewiczej, poprzeczne przegrody i zrosty pochwy nie powodują żadnych zaburzeń aż do okresu dojrzewania. Wówczas krew menstruacyjna nie ma ujścia i magazynuje się, stopniowo wypełniając i rozciągając pochwę, macicę (krwiak macicy), a nawet jajowody. Powiększenie narządów rozrodczych powoduje bóle w dole brzucha, z nasileniami co miesiąc, gdy ilość krwi wzrasta. Ucisk pęcherza i odbytu prowadzi do zaburzeń oddawania moczu i kału. Obecność tych zaburzeń w okresie dojrzewania, połączona z brakiem pojawienia się pierwszej miesiączki, wskazuje na zarośnięcie błony dziewiczej lub pochwy.

U ludzi opisano dotąd setki przypadków obojnactwa (hermafrodytyzm), czyli osobników mających gonady męskie i żeńskie, u których jednocześnie występują anomalie pozostałych wewnętrznych narządów rozrodczych i niejasna płeć narządów zewnętrznych. Rozwój ciała także może być zaburzony działaniem hormonów i może on przyjmować bardzo różne formy. Rozwój seksualności tych osób jest zależny w dużym stopniu od warunków środowiskowych, w tym od wychowania i przede wszystkim od przyjętej przez siebie identyfikacji seksualnej.

Infekcje

Do najbardziej znanych infekcji dotykających kobiece genitalia należą m.in. gruźlica i kiła.

Zobacz więcej na temat:

  • 14
  • 1
  • Narządy rozrodcze kobiety ogabignac 18.05.11, 21:08

    Wielkie mi halo, nic specjalnego. Wystarczy potrzymac na dystans i same wskakuja do wyrka.Nic na sile.»