Rdzeń kręgowy

Wielka Encyklopedia Medyczna
17.05.2011 , aktualizacja: 17.05.2011 16:07
A A A Drukuj
Przekrój rdzenia kręgowego. Budowa rdzenia kręgowego widziana w przekroju przez kręg

Przekrój rdzenia kręgowego. Budowa rdzenia kręgowego widziana w przekroju przez kręg

Część ośrodkowego układu nerwowego znajdująca się w kanale kręgowym, okryta oponami mózgowymi. Mimo że jest on przedłużeniem mózgowia, za jego początek uznaje się punkt, w którym wychodzi z jamy czaszki w pobliżu otworu potylicznego. Następnie biegnie w kanale kręgowym i kończy się w pobliżu krążka międzykręgowego znajdującego się między 1. a 2. kręgiem lędźwiowym.
Artykuł jest częścią publikacji pochodzącej z nowej serii Biblioteki Gazety Wyborczej pt.: Wielka Encyklopedia Medyczna, którą nabyć można w Kulturalnym Sklepie lub w każdą środę w kiosku

Od rdzenia kręgowego odchodzi 31 par nerwów rdzeniowych, które, rozgałęziając się, dochodzą do różnych części organizmu, łącząc je z ośrodkowym układem nerwowym.

W obszarze szyjnym rdzeń tworzy zgrubienie, zwane zgrubieniem szyjnym, z którego wychodzą nerwy kończyn górnych; z podobnego zgrubienia w obszarze lędźwiowym, zwanego zgrubieniem lędźwiowym, wychodzą nerwy kończyn dolnych. Pod zgrubieniem lędźwiowym rdzeń zmniejsza swoją średnicę i tworzy odcinek końcowy w kształcie stożka, zwany stożkiem rdzeniowym; od tego punktu cienka wypustka z tkanki łącznej (nić końcowa) dochodzi do górnej części kości guzicznej. Rdzeń kręgowy jest podzielony podłużnie na symetryczne połowy przez dwie bruzdy: środkową przednią oraz środkową tylną, płytszą niż pierwsza.

Budowa rdzenia kręgowego

Z zewnątrz rdzeń kręgowy wygląda jak biaława nić, z której wychodzą w regularnych odstępach korzenie nerwów rdzeniowych. Budowa wewnętrzna jest bardziej złożona, co widoczne jest po dokonaniu poprzecznych nacięć. Powierzchnia nacięć ma bardzo charakterystyczny wygląd: ich wewnętrzny obszar ma kształt motyla w kolorze szarym (którego skrzydła są zwane odpowiednio rogami tylnymi oraz przednimi); wokół istoty szarej znajdują się obszary istoty białej. W każdym odcinku kręgosłupa (szyjnym, piersiowym itd.) rozmieszczenie istoty szarej i białej w cięciu jest dokładnie takie samo; obrazuje to fakt, że zarówno obszary szare, jak i białe pochodzą z kolumn tkanki, białej lub szarej, które biegną wzdłuż całej długości rdzenia kręgowego. Obszary szare są zbudowane z ciał komórek nerwowych, a obszary białe z odśrodkowych lub dośrodkowych włókien nerwowych (neuryty i dendryty).

Neuryty (aksony) przekazują impulsy z komórki nerwowej (neuronu) do obwodu (do komórek konkretnego narządu), a dendryty odbierają sygnały z innych komórek nerwowych. Neuryt danego neuronu łączy się z dendrytem następnego neuronu za pomocą tzw. synapsy. Istota szara stanowi centrum przetwarzania informacji, natomiast istota biała tworzy drogi nerwowe. Neurony łączą drogi zstępujące i wstępujące wzdłuż rdzenia.

Te bezpośrednie połączenia (umiejscowione na różnych poziomach rdzenia) stanowią anatomiczną podstawę odruchów i służą do udoskonalania przepływu impulsów nerwowych wzdłuż rdzenia. Przez kanał rdzenia kręgowego, komory mózgu i jamę podpajęczynówkową mózgowia przepływa płyn rdzeniowo-mózgowy. Struktury te zbudowane są z włókien nerwowych posiadających osłonkę mielinową lub nagich, czyli pozbawionych mieliny. Są to długie włókna tworzące bardzo ważne, zstępujące i wstępujące, drogi nerwowe. Włókna te są pogrupowane w 3 duże pasma, zwane prawym i lewym powrózkiem.

Wyróżnia się powrózek przedni, boczny i tylny. Z opisowego punktu widzenia powrózki te nie mają wyjątkowego znaczenia, ale każdy z nich łączy grupy włókien, które biegnąc podłużnie, stanowią określoną drogę nerwową. Poniżej omówione zostały szczegółowo drogi (lub pasma).

Funkcje rdzenia kręgowego

Pełni dwie zasadnicze funkcje: uczestniczy w przewodzeniu impulsów nerwowych oraz zawiera w sobie ośrodki odruchowe. Drogi nerwowe rdzenia kręgowego stanowią dwukierunkowy system komunikacji między mózgowiem a zewnętrznymi obszarami ciała i odwrotnie. Drogi przewodzące impulsy oraz wrażenia czuciowe z narządów peryferycznych do mózgowia są zwane wstępującymi, podczas gdy przewodzące impulsy ruchowe z mózgowia do narządów wykonawczych są zwane zstępującymi. Włókna nerwowe z jednej drogi wychodzą z neuronów umieszczonych w tym samym obszarze układu nerwowego i dochodzą do tego samego obszaru peryferycznego. Nazewnictwo dróg (lub pasm) jest często powiązane z ich wspólnym początkiem oraz końcem, tak więc np.: wiązka rdzeniowo-wzgórzowa wychodzi z rdzenia kręgowego i przewodzi impulsy bólowe oraz dotykowe do wzgórza. Pasmo korowo-rdzeniowe wychodzi z kory mózgowej i przewodzi do nerwów rdzeniowych impulsy ruchowe odpowiedzialne za ruchy mięśni szkieletowych itd.

Drogi wstępujące. Główne drogi wstępujące rdzenia kręgowego:

1) pęczek smukły oraz pęczek klinowaty przebiegają w powrózkach tylnych rdzenia. Włókna przewodzą sygnały zebrane z receptorów ruchowych skóry, mięśni, ścięgien oraz stawów do mózgowia, gdzie zostają zidentyfikowane jako wrażenia dotykowe, uciskowe oraz ruchowe. U podstawy mózgowia w obszarze rdzenia przedłużonego większość włókien krzyżuje się, tworząc kształt litery X; włókna wstępujące z lewej strony przechodzą na prawo i odwrotnie. W ten sposób impulsy z receptorów lewej strony ciała dochodzą do prawej półkuli mózgu i na odwrót;

2) boczne pasma kręgowo-wzgórzowe oraz pasma przednie są umiejscowione odpowiednio w powrózkach bocznych i przednich, a ich włókna krzyżują się na poziomie rdzenia. Pasma boczne przewodzą do mózgowia impulsy pochodzące z różnych obszarów ciała i stanowią drogi wrażliwe na ból oraz zmiany termiczne. Impulsy przesyłane przez przednie pasma kręgowo-wzgórzowe są natomiast identyfikowane jako wrażenia dotykowe i uciskowe;

3) grzbietowe pasma rdzeniowo-móżdżkowe oraz pasma brzuszne umiejscowione są w pobliżu kręgowych powierzchni powrózków bocznych. W przeciwieństwie do pasm rdzeniowo-móżdżkowych, włókna grzbietowe nie krzyżują się w rdzeniu kręgowym; obydwa pasma przewodzą impulsy pochodzące z mięśni kończyn dolnych oraz tułowia do móżdżku. Są one niezbędne do koordynacji ruchów mięśniowych.

Drogi zstępujące. Główne drogi zstępujące rdzenia kręgowego to:

1) boczne pasma korowo-rdzeniowe oraz pasma przednie zajmujące odpowiednio powrózki boczne oraz przednie.

Większość włókien pasm bocznych krzyżuje się w dolnej części rdzenia przedłużonego; włókna pasm przednich biegną w części homolateralnej rdzenia kręgowego. Pasma korowo-rdzeniowe przewodzą impulsy z kory mózgowej do nerwów rdzeniowych, a następnie do różnych mięśni szkieletowych. Kontrolują zatem ruchy podległe woli. Pasma korowo- rdzeniowe są również określane mianem dróg piramidowych. Jest to system odpowiedzialny za prawidłowe wykonywanie ruchów i utrzymanie właściwej postawy ciała. Oprócz pasma korowo-rdzeniowego układ piramidowy tworzy pasmo korowo-jądrowe odpowiadające za unerwienie mięśni twarzoczaszki i szyi. Drogi piramidowe przechodzą przez rdzeń kręgowy do rdzenia przedłużonego. Pasma nie wchodzą w skład układu piramidowego i przebiegają poza jego drogami. Są to pasma siateczkowo-rdzeniowe oraz czerwienno-rdzeniowe;

2) boczne pasma siateczkowo-rdzeniowe są umiejscowione w powrózkach bocznych. Pasma przednie oraz środkowe znajdują się w powrózkach przednich. Jedynie niektóre włókna pasm bocznych krzyżują się. Pozostałe wraz z pasmami przednimi oraz bocznymi biegną dalej prosto.

Impulsy ruchowe przekazywane przez pasma siateczkowo-rdzeniowe wychodzą z mózgowia i kontrolują napięcie mięśniowe oraz działanie gruczołów potowych;

3) pęczek czerwienno-rdzeniowy zaczyna się w śródmózgowiu i biegnie w powrózkach bocznych. Przewodzi on impulsy ruchowe z mózgowia do mięśni szkieletowych i koordynuje ich pracę oraz pozycję ciała.

Zobacz więcej na temat:

  • 2
  • 4
Brak komentarzy