Kaszel

Wielka Encyklopedia Medyczna
21.03.2011 , aktualizacja: 21.03.2011 10:52
A A A Drukuj
Kaszel. Lekarz osłuchujący pacjentkę w trakcie kaszlu, w celu zidentyfikowania jego przyczyny. Różnym schorzeniom przypisywane są odmienne rodzaje kaszlu

Kaszel. Lekarz osłuchujący pacjentkę w trakcie kaszlu, w celu zidentyfikowania jego przyczyny. Różnym schorzeniom przypisywane są odmienne rodzaje kaszlu

Odruchowy mechanizm fizjologiczny, pozwalający na usuwanie z dróg oddechowych substancji obcych (ciał obcych, dymów, pyłów) lub produktów samych dróg oddechowych, takich jak wydzielina oskrzelowa. Objawia się bardziej lub mniej głębokim wydechem, po czym następuje krótkie zamknięcie (trwające ok. 0,2 s.) głośni, podczas którego z powodu zwężenia mięśni oddechowych powstaje dodatnie ciśnienie na powierzchni płuc i wewnątrz dróg oddechowych.
Artykuł jest częścią publikacji pochodzącej z nowej serii Biblioteki Gazety Wyborczej pt.: Wielka Encyklopedia Medyczna, którą nabyć można w Kulturalnym Sklepie lub w każdą środę w kiosku

Głośnia otwiera się nagle, a ciśnienie wewnątrz dróg oddechowych wzrasta. Przepływ powietrza wyrzucanego przyspiesza do 30-50 m/s i osiąga maksymalną prędkość, która może przekroczyć 120 km/h.

Drganie górnych dróg oddechowych i wydychanego powietrza powoduje charakterystyczny, gwałtowny dźwięk kaszlu. Przepływ zatrzymuje się z powodu ponownego zamknięcia głośni lub działania regulującego mięśni oddechowych, które przywraca zwykłe ciśnienie pęcherzykowe. W niektórych przypadkach nie występuje faza wdechu, która poprzedza wymuszony wydech; przepływ powietrza jest wówczas mniejszy.

Receptory kaszlu są zlokalizowane głównie w krtani, tchawicy i w oskrzelach aż do rozgałęzień piątego-szóstego rzędu. Ośrodki nerwowe kaszlu mogą być aktywowane także przez impulsy, które przebiegają wzdłuż nerwu trójdzielnego, splotu krtaniowego i innych nerwów wychodzących z nosa, zatok przynosowych, krtani, opłucnej, osierdzia i przepony. Tłumaczy to, w jaki sposób uszkodzenia na poszczególnych poziomach, także poza drogami oddechowymi, mogą spowodować kaszel.

Kaszel jest prawdopodobnie najbardziej oczywistym objawem zapalenia dróg oddechowych, dzięki któremu można uzyskać wskazówki umożliwiające ustalenie rozpoznania. Kaszel najczęściej jest wywoływany przez zapalenie krtani; jest to tzw. kaszel gardłowy, zwykle występujący bez kataru i określany mianem suchego kaszlu; drugą przyczyną jest zapalenie tchawicy. Rzadziej jest to zakażenie oskrzeli.

Brzmienie kaszlu może dostarczyć doświadczonemu lekarzowi ważnych informacji.

Postawienie diagnozy ułatwia również ocena plwociny, np. odkrztuszanie wydzieliny śluzowej rano może oznaczać przewlekłe zapalenie oskrzeli lub chorobę górnych dróg oddechowych, natomiast żółtawa lub zielonkawa plwocina może być oznaką infekcji oskrzelowo-płucnej, zapalenie płuc, rozstrzenia oskrzeli.

Częstą przyczyną kaszlu, zwykle nierozpoznaną przez pacjenta ani lekarza, jest spływanie wydzieliny z tylnej części jamy nosowej, pobudzające receptory kaszlu w gardle i krtani. Wiele pylic płuc, takich jak krzemica i pylica azbestowa, powodując skurczenie i naciąganie miąższu płuca, może pobudzać receptory płucne kaszlu.

Główne przyczyny chorobowe kaszlu

Przyczyny powodujące kaszel mogą być różne:

1) przyczyny środowiskowe i związane ze środowiskiem pracy. Duże stężenie produktów spalania zanieczyszczeń znajdujących się w mieszaninach węglowodorów (dwutlenku siarki, tlenku azotu itd.), rozpuszczalników przemysłowych, substancji lotnych lub drażniących gazów (ksylol, toluen, amoniak) powoduje kaszel wskutek bezpośredniego drażnienia receptorów kaszlu albo zmian zapalnych błon śluzowych oskrzeli, np. nadmiernego wydzielania śluzu (zapalenie oskrzeli spowodowane nadmiernym wydzielaniem śluzu) lub uszkodzenia mechanizmów samooczyszczania oskrzeli.

Przyczyną kaszlu u wielu osób niepalących jest bierne wdychanie dymu tytoniowego. Podobnie jak w przypadku wielu innych substancji drażniących, wdychanie dymu papierosowego może spowodować zatkanie oskrzeli u osób z nadreaktywnością dróg oddechowych;

2) infekcje oskrzeli i płuc, podczas których kaszlowi towarzyszy odkrztuszanie śluzowo-ropnej wydzieliny;

3) nadreaktywność oskrzeli. Po infekcji wirusowej dróg oddechowych często obserwuje się nadreaktywność oskrzeli, której jedynym objawem może być kaszel, zasadniczo suchy lub z niewielkim odkrztuszaniem. Występowanie nadreaktywności oskrzeli i kaszlu może występować do 6-8 tyg. po zapaleniu wirusowym.

Kaszel często pojawia się u pacjentów z przewlekłymi chorobami serca. W takim przypadku może być spowodowany zamknięciem górnych dróg oddechowych, które następuje po zastoinowej niewydolności serca (wpływającej na podśluzówkowe naczynia żylne oskrzeli). Z nadreaktywnością oskrzeli i kaszlem może współwystępować polipowatość nosa;

4) nadmierna sekrecja śluzu oskrzelowego. W wielu przypadkach przewlekłego zapalenia oskrzeli w fazie początkowej występuje nadmierne wydzielanie śluzu, także bez widocznych objawów niedrożności dróg oddechowych (wyniki badań czynnościowych układu oddechowego często są prawidłowe). Kaszel, zwykle z odkrztuszaniem i wydzieliną śluzową, jest często jedynym objawem, który inicjuje szukanie pomocy lekarskiej;

5) niedrożność górnych dróg oddechowych, obserwowana nie tylko u osób palących, ale także u pacjentów otyłych lub z marskością wątroby; prawdopodobnie u tych ostatnich ważną rolę w powstaniu kaszlu odgrywa nadmierne uniesienie przepony;

6) zmiany nowotworowe płuc; częstotliwość występowania kaszlu jako początkowego objawu raka płuc jest bardzo różna (20-85%), jednak w 70-90% kaszel jest obecny w bardziej zaawansowanych stadiach tej choroby;

7) leczenie inhibitorami konwertazy angiotensyny (ACE). Gwałtowny kaszel może być również rzadkim działaniem niepożądanym terapii przeciwnadciśnieniowej za pomocą inhibitorów konwertazy angiotensyny, które zanika po przerwaniu terapii. U pacjentów stosujących inhibitory ACE wykazano nadreaktywność oskrzeli. Dane te zwracają uwagę na konieczność ostrożnego stosowania tej grupy leków u pacjentów z astmą lub ze znaczną nadreaktywnością oskrzeli;

8) choroby gardła i krtani. Przewlekłe zapalenie krtani i gardła oraz pierwsze stadia choroby nowotworowej mogą wywoływać kaszel, zwykle bez odkrztuszania, z powodu bezpośredniej stymulacji receptorów znajdujących się w nosie, gardle i krtani;

Zobacz także
  • 5
  • 5
Brak komentarzy