Encefalopatie

Wielka Encyklopedia Medyczna
23.02.2011 , aktualizacja: 17.07.2012 09:59
A A A Drukuj
Encefalopatie to wszelkie choroby dotykające struktury mózgu. W zależności od wieku chorego oraz przyczyn występowania (urazowych, metabolicznych, toksycznych, naczyniowych itd.) wyróżnia się encefalopatie różnego typu.
Artykuł jest częścią publikacji pochodzącej z nowej serii Biblioteki Gazety Wyborczej pt.: Wielka Encyklopedia Medyczna, którą nabyć można w Kulturalnym Sklepie lub w każdą środę w kiosku

Encefalopatie płodowe i wieku dziecięcego

Choroby natury dziedzicznej lub niedziedzicznej, wrodzone lub nabyte, których zasadniczą cechą jest uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, mogące objawiać się już w momencie narodzin bądź w pierwszych dniach lub miesiącach życia. Obrazy chorobowe zawierają:

1) schorzenia dziedziczne, np. zespół Downa, fenyloketonurie itd.;

2) schorzenia niedziedziczne, lecz wrodzone, powiązane z chorobami występującymi u matki w okresie ciąży , takimi jak różyczka, toksoplazmoza, nadciśnienie, zatrucie ciążowe, cukrzyca itd., z niezgodnością układu Rh u matki i płodu lub niezgodnością grupa krwi , bądź wynikające z przyjmowania szczególnych rodzajów leków w okresie ciąży. Wpływ ww. przyczyn na płód zależy od okresu ich wystąpienia, od rodzaju czynnika oraz od fazy rozwoju ośrodkowego układu nerwowego;

3) schorzenia pourazowe nabyte, niepostępujące, związane z przedwczesnym bądź opóźnionym dojrzewaniem noworodka, z masą ciała, z różnymi zdarzeniami występującymi w trakcie porodu jak nagły poród, długotrwały poród, z infekcjami powstałymi w trakcie przejścia przez kanał rodny, z wcześniejszymi infekcjami płynu owodniowego lub z infekcjami bakteryjnymi, wirusowymi poszczepionkowymi występującymi w pierwszych miesiącach lub latach życia.

Zarówno wada wrodzona, jak i nabyta mogą objawiać się poważnymi zaburzeniami motoryczności. W przypadku niektórych form choroby jest możliwe zastosowanie leczenia zarówno u matki, jak i u noworodka; w przypadku innych form ważna jest profilaktyka opierająca się na badaniu matki oraz płodu.

Encefalopatie pourazowe

Zespół obrazów chorobowych występujących w obrębie mózgu i powstałych wskutek urazów czaszki różnego stopnia. Urazy czaszkowo-mózgowe obejmują zasadniczo następujące obrazy kliniczne:

1) wstrząśnienie mózgu charakteryzujące się głównie utratą przytomności trwającą kilka minut, współwystępujące lub nie z różnymi zaburzeniami, jak: duszność, bladość skóry, potliwość, bradykardia, wymioty, bardziej lub mniej intensywny ból głowy. Wymienione objawy mają charakter przejściowy i nie powodują uszkodzeń anatomiczno-patologicznych. W wyniku zdarzeń występujących przed wstrząśnieniem lub po wstrząśnieniu mózgu może wystąpić amnezja;

2) stłuczenie mózgu, zdarzenie urazowe związane z trwałym upośledzeniem anatomicznym. Uraz może mieć charakter otwarty, ze złamaniem kości, bądź zamknięty. Uszkodzenie tkanki mózgowej w ciągu kilku miesięcy przekształca się w bliznę będącą przyczyną stałych uszkodzeń. Symptomatologia obejmuje utratę przytomności, nudności, wymioty, gorączkę, zapaść naczyniową i potliwość. Niekiedy pojawiają się drgawki, które mogą wystąpić także po upływie długiego czasu i mieć intensywny charakter. Po przywróceniu przytomności, czemu zawsze towarzyszy intensywny ból głowy, występują oznaki urazu neurologicznego, różniące się w zależności od miejsca powstania urazu. Często występują zaburzenia psychiczne, np. stany splątania, amnezje, trudności z koncentracją;

3) krwiak nadtwardówkowy stanowi najostrzejsze powikłanie spośród urazów czaszki. Polega na nagromadzeniu krwi między czaszką i oponą twardą powstałym w wyniku pęknięcia tętnicy oponowej środkowej. Objawy kliniczne występują po 12-24 godz. od momentu urazu i charakteryzują się przede wszystkim poważnym nadciśnieniem wewnątrzczaszkowym, a następnie, w przypadku braku natychmiastowej pomocy, śpiączką i śmiercią pacjenta;

4) krwiak podtwardówkowy powstający między oponą twardą i pajęczynówką w wyniku pęknięcia małych naczyń przebiegających przez przestrzeń podtwardówkową. Może powstać natychmiast po wystąpieniu urazu lub w dłuższym odstępie czasu (także po tygodniach lub miesiącach). Objawy to: bóle głowy , trudności z koncentracją, zaburzenia pamięci, senność, spowolnienie myślowe; mogą wystąpić oznaki ogniskowe uszkodzenia mózgu, napady drgawkowe, w zaawansowanym stadium objawy nadciśnienia wewnątrzczaszkowego. We wszystkich przypadkach jest niezbędne przeprowadzenie zabiegu chirurgicznego;

5) krwiak wewnątrzczaszkowy, rzadkie powikłanie występujące w związku z poważnymi i gwałtownymi urazami czaszki. Nagromadzenie krwi, mniej lub bardziej rozległe, w zależności od tego, czy pęknięcie występuje na poziomie tętnicy czy żyły, i w zależności od wielkości uszkodzonego naczynia lub naczyń. Pierwsze objawy są często poważne, występuje: śpiączka, ciężkie zaburzenia świadomości, oznaki neurologiczne związane z uszkodzoną częścią mózgu, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, objawy oponowe w przypadku wycieku krwi do płynu mózgowo-rdzeniowego. Po chirurgicznym zabiegu usunięcia krwiaka lub po zastosowaniu odpowiedniego leczenia krwiak ulega całkowitej reabsorpcji bądź przekształca się w torbiel zawierającą ciemny i gęsty płyn, czemu towarzyszą objawy kliniczne silnego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego .

Encefalopatie naczyniowe

Zmiany związane z zaburzeniami krążenia krwi w mózgu. Tego rodzaju urazy w pierwszej kolejności dotykają tętnic i żył mózgu lub krwi, a dopiero w konsekwencji samego mózgu. Przykładem jest krwotoczny udar mózgu spowodowany gwałtownym wzrostem ciśnienia tętniczego u osób z nadciśnieniem tętniczym, który z kolei powoduje małe pęknięcie tętnicy wewnętrznej mózgu, krwotok i uszkodzenie mniej lub bardziej rozległe tkanki mózgowej. Profilaktyka tego typu zaburzeń nie polega na zastosowaniu leków działających na układ nerwowy, lecz leków obniżających ciśnienie krwi. Encefalopatie naczyniowe stanowią ważną przyczynę śmierci i niepełnosprawności w społeczeństwach uprzemysłowionych i odpowiadają za ok. 50proc. wszystkich chorób leczonych na oddziałach neurologicznych. W większości przypadków są spowodowane miażdżycą, nadciśnieniem, wadami rozwojowymi tętnic i żył mózgu, urazami i zapaleniem tętnic. Mogą one powodować uszkodzenia dwojakiego rodzaju: niedokrwienie, czyli niedobór krwi, i w konsekwencji niedobór tlenu w określonej części mózgu lub krwotoki. W większości przypadków obstrukcyjne uszkodzenia tętnic mózgu wynikają z istnienia płytek miażdżycowych, które zmniejszają wewnętrzną średnicę naczyń. Często na tych płytkach kształtują się skrzepliny zmniejszające przestrzeń potrzebną do krążenia krwi, a oderwane powodują zatory. Przemieszczając się wraz z krwią, mogą przedostać się do mniejszych tętnic i całkowicie zablokować przepływ krwi w danym rejonie. W takim wypadku, jeśli aktywność trombolityczna krwi jest wystarczająco skuteczna, skrzep nie powoduje uszkodzeń. W przeciwnym wypadku, kiedy zator utrzymuje się dłużej, może nastąpić niedokrwienie lub, jeśli niedokrwienie nie mija, zawał , czyli martwica w tym rejonie. To na płaszczyźnie klinicznej przekłada się na objawy różnej natury w zależności od miejsca występowania zatoru w mózgu i tego, czy zmiany mają charakter przejściowy, jak w przypadku niedokrwienia, czy trwały, jak w przypadku zawału.

Ostateczne konsekwencje neurologiczne są zawsze mniej poważne od tych początkowych; ta zasada dotyczy wszystkich encefalopatii i innych chorób układu nerwowego pojawiających się w sposób nagły. Niezależnie od różnic pojawiających się na poziomie przyczyn choroby znacząca część encefalopatii naczyniowych rozpoczyna się w podobny sposób. W większości przypadków charakteryzują się gwałtownym i groźnym początkiem, co potwierdza fakt stosowania terminów, jak udar, w które jest wpisane pojęcie "gwałtownego wystąpienia" choroby. W poważnych przypadkach pacjent upada na ziemię, a jego ciało ulega częściowemu paraliżowi, traci przytomność. Niekiedy uraz jest poprzedzony występującym kilka godzin wcześniej ogólnym złym samopoczuciem, w które są wpisane ból głowy, wymioty , głowy zawroty. Zdarza się, że uraz nie następuje w sposób gwałtowny, lecz złe samopoczucie pogłębia się z godziny na godzinę lub - rzadziej - w ciągu 1-2 dni. Równie często objawy nie mają groźnego charakteru i polegają m.in. na krótkim mrowieniu lub lekkim osłabieniu jednej z kończyn, które nie niepokoją pacjenta.

Ataki niedokrwienne przemijające

Ze względu na częstość występowania i wagę przemijające ataki niedokrwienne (TIA) zasługują na osobne omówienie. Są to zaburzenia krążenia ograniczone w czasie, trwające zazwyczaj krócej niż 10 min, nie dłużej niż 24 godz. Stanowią rodzaj sygnału alarmowego dla pacjenta i jego lekarza; udar mózgu jest poprzedzony w większości przypadków atakami tego typu; niekiedy są ich dziesiątki, niekiedy nie ma nawet jednego.

Diagnoza i rokowania. W kwestii diagnozy i rokowań można zaobserwować pewne prawidłowości ogólne. Postawienie krótkoterminowej diagnozy jest bardzo trudne. W trakcie badania pacjenta nie można przewidzieć, czy początkowe niegroźne objawy pogłębią się z powodu nasilenia krwawienia lub wystąpienia innych przyczyn. Mózgowie jest zamknięte w swego rodzaju nieistniejącym "pudełku", dlatego postępowanie krwawienia i obrzęku, czyli retencja płynów w tkance nerwowej, mogą sforsować część narządu, spowodować śpiączkę i śmierć w ciągu 2-4 dni. Z drugiej strony śpiączka nie musi prowadzić do zgonu, jeśli pacjent zapadł na nią przy udarze mózgu od samego początku. W przypadku natychmiastowej interwencji (hospitalizowania pacjenta na oddziale reanimacji) przeżycie może być uzależnione nie tyle od sytuacji neurologicznej, ale od kontrolowania infekcji dróg oddechowych , które często występują w tego rodzaju okolicznościach. Jeżeli pacjent podlega natychmiastowemu i odpowiedniemu leczeniu, diagnoza długoterminowa może być korzystna. Nie jest rzadkością, że pacjenci dotknięci hemiplegią po upływie jednego lub dwóch tygodni zaczynają chodzić, a w dłuższym odstępie czasu tylko oko fachowca może rozpoznać u nich zaburzenia chodzenia lub mowy. Te dwie dolegliwości, podobnie jak brak koordynacji ruchowej, mogą się poprawić na przestrzeni roku lub lat. Sytuacja jest odwrotna, jeżeli w ciągu kilku tygodni od wystąpienia udaru nie następuje poprawa. Wtedy trwałe konsekwencje będą prawdopodobnie dużo poważniejsze.

Zobacz także

Zobacz więcej na temat:

  • 1
Brak komentarzy