Artroza i choroby stawów

Wielka Encyklopedia Medyczna
26.01.2011 , aktualizacja: 26.01.2011 16:26
A A A Drukuj
Radiografia rąk starszego pacjenta z objawami artrozy - predyspozycje do tego rodzaju choroby zwyrodnieniowej stawów są prawdopodobnie dziedziczne
(w ok. 50% przypadków)

Radiografia rąk starszego pacjenta z objawami artrozy - predyspozycje do tego rodzaju choroby zwyrodnieniowej stawów są prawdopodobnie dziedziczne (w ok. 50% przypadków)

Artroza jest przewlekłą chorobą zwyrodnieniową stawów. Należy do szerokiej grupy schorzeń, w których dochodzi do ich uszkodzenia. Jednak w przeciwieństwie do form zapalnych, takich jak np. reumatoidalne zapalenie stawów czy zapalenie kręgosłupa, w których proces zapalny wywiązuje się przez uszkodzenie stawu i jest przyczyną powstających w nim zmian, w artrozie zapalenie jest efektem procesów chorobowych zachodzących w stawie i ma charakter przejściowy.


Artykuł jest częścią publikacji pochodzącej z nowej serii Biblioteki Gazety Wyborczej pt.: Wielka Encyklopedia Medyczna, którą nabyć można w Kulturalnym Sklepie lub w każdą środę w kiosku

Przy zapaleniach stawów te same mechanizmy chorobowe, które dotyczą tkanek stawów, występują w całym organizmie, przy artrozie natomiast choroba dotyka wyłącznie stawów. Artroza dotyczy głównie tkanki chrzęstnej, czyli delikatnej warstwy pokrywającej zakończenia kości wewnątrz stawów, umożliwiającej ich przesuwanie się względem siebie oraz amortyzującej wstrząsy związane z poruszaniem się. Wiąże się również z erozją kości, procesami tworzenia tkanki kostnej położonej bezpośrednio pod tkanką chrzęstną, a także ze zmianami zachodzącymi w błonie maziowej i torebce stawowej. Zmianom tym mogą towarzyszyć bóle, ograniczenia funkcjonalne oraz deformacje kostne, chociaż choroba może też przez dłuższy czas pozostać bezobjawowa. Zdarza się wówczas, że rozpoznanie następuje przypadkowo podczas badania radiograficznego wykonywanego z powodów niezwiązanych ze schorzeniem. Ewentualny ból spowodowany chorobą zwyrodnieniową stawów pochodzi z wielu źródeł (sztywność mięśni, ucisk na nerwy itp.), które powinny zostać odpowiednio wcześnie rozpoznane i leczone.

W Polsce, gdzie na artrozę cierpi ok. dwóch milionów osób, schorzenie to jest najczęściej występującą chorobą stawów. Nie obserwuje się ogólnych różnic w częstotliwości zachorowań między mężczyznami a kobietami, choć występują różnice związane z poszczególnymi grupami wiekowymi. Poniżej 45. roku życia większą zachorowalność zauważa się u mężczyzn, natomiast w populacji po 55. roku życia - u kobiet.



Na artrozę cierpią głównie osoby starsze; szacuje się, że występuje ona u ponad 20% osób po 60. roku życia. Jednak przynajmniej w 18 na 100 przypadków choroba dotyka osób w wieku produkcyjnym (18-60 lat). Wskazuje to również na fakt, że artroza nie wynika tylko ze zużycia stawu w procesie starzenia się, ale jest jednostką chorobową, charakteryzującą się zmianami metabolicznymi chondrocytów, czyli komórek tkanki chrzęstnej. Rozwój choroby nie zawsze przebiega stopniowo. Badania wykazały istnienie zarówno artrozy postępującej powoli, jak i rozwijającej się szybko.



Objawy

W przeważającej części przypadków choroba zwyrodnieniowa stawów postępuje wolno. Początkowo, po pracy lub po ćwiczeniach fizycznych pojawia się ból niektórych stawów. Teoretycznie zwyrodnienie może występować we wszystkich stawach, ale najczęściej obejmuje stawy dłoni, kolan, bioder oraz kręgosłupa.



W przypadku artrozy palców dłoni, wydaje się, że skłonność do tego schorzenia jest dziedziczna. Dotyczy ono najczęściej kobiet, zwłaszcza po menopauzie. Przy tego rodzaju artrozie niewielkie guzki kostne, zwane guzkami Heberdena, mogą pojawiać się przy stawach międzypaliczkowych dalszych, inne natomiast, tzw. guzki Boucharda, mogą tworzyć się przy stawach międzypaliczkowych pośrednich. Palce wydają się powiększone i guzkowate, mogą boleć, sztywnieć i drętwieć. Jednym z najczęściej atakowanych przez chorobę stawów jest staw znajdujący się u podstawy kciuka. Artroza dłoni może być leczona farmakologicznie, za pomocą ochraniaczy lub ciepłem.

Stawy kolanowe są jednymi z najważniejszych stawów, na których opiera się cały ciężar ciała; z tego powodu należą do najczęściej atakowanych przez chorobę zwyrodnieniową. Stają się wtedy sztywne, spuchnięte i bolesne. Chodzenie jest utrudnione, zwłaszcza przy ich zwiększonym obciążeniu (np. przy wchodzeniu i schodzeniu po schodach, wchodzeniu do wanny). Nieleczona artroza może prowadzić do niepełnosprawności. Leki, kontrola wagi oraz ćwiczenia pomagają łagodzić objawy choroby, ale w najcięższych przypadkach konieczne jest przeprowadzenie chirurgicznego zabiegu wymiany stawu.

Innym stawem w dużym stopniu obciążonym, jest staw biodrowy; jego zwyrodnienie nie tylko wywołuje ból i sztywność, lecz może również prowadzić do poważnej niepełnosprawności. Ból może koncentrować się bezpośrednio w biodrze, lecz także w pachwinie, wewnętrznej części uda, pośladkach lub kolanach. Obciążenie bioder można zmniejszyć, chodząc o lasce lub o kulach. Artroza często ogranicza ruchy i zgięcia stawów, co znacznie utrudnia wykonywanie codziennych czynności, takich jak np. ubieranie się czy wkładanie butów. Noszenie ochraniaczy podczas chodzenia, stosowanie leków oraz ćwiczenia fizyczne są w stanie poprawić funkcjonalność stawów, ale jeśli ból nasila się, a jego leczenie okazuje się nieskuteczne, konieczne jest stosowanie zabiegów chirurgicznych.

Sztywność i ból szyi lub okolicy lędźwiowej, podobnie jak osłabienie lub drętwienie ramion, mogą być objawami zwyrodnienia kręgosłupa. Niektórym osobom pomaga spanie na twardych materacach czy wykorzystywanie poduszek podczas siedzenia; innym - terapia ciepłem lub wykonywanie ćwiczeń fizycznych wzmacniających mięśnie pleców i brzucha. W najcięższych przypadkach ból może złagodzić zabieg chirurgiczny, który poprawia również funkcjonalność stawów.

Należy pamiętać, że jeżeli stawy są nie tylko spuchnięte, lecz również gorące i zaczerwienione, może to oznaczać zapalenie stawów, zapalenie reumatoidalne lub artrozę. Ból nie występuje we wszystkich przypadkach. Jedynie 1/3 osób, u których podczas radiografii wykrywa się oznaki artrozy, wykazuje objawy specyficzne dla tego schorzenia.

Przyczyny

Nadal niewyjaśnione są powody pojawienia się choroby u danej grupy osób, a jej brak u innej. Prawdopodobnie różne formy artrozy mają odmienne przyczyny. Wyodrębniono jednak kilka czynników ryzyka, które zwiększają podatność na to schorzenie. Najważniejszym z nich jest wiek. Ze względu na zużywanie się tkanki chrzęstnej odsetek zachorowań jest większy u osób starszych. Innymi istotnymi czynnikami ryzyka rozwoju są nadwaga i otyłość, które zwiększają prawdopodobieństwo artrozy - głównie stawu kolanowego i biodrowego, a więc najbardziej obciążonych wagą.

Niedawno przeprowadzone badania dodatkowo wykazały zależność między otyłością a artrozą dłoni, co skłania do przypuszczeń, że zbyt duża masa ciała wpływa również w inny sposób na pojawienie się choroby niż tylko poprzez dodatkowe obciążenie. Wśród czynników hormonalnych, działanie ochronne wydają się wykazywać estrogeny. Zaobserwowano, że u kobiety w wieku rozrodczym, kiedy stężenie estrogenów jest największe, artroza występuje rzadziej niż u mężczyzn, natomiast po menopauzie, wraz ze spadkiem produkcji hormonów, sytuacja się odwraca. Znaczenie mogą mieć również czynniki genetyczne. Szczególnie w przypadku artrozy dłoni i biodra zakłada się istnienie mechanizmu dziedziczenia skłonności do wystąpienia tego schorzenia.

Stwierdzono także, że pewne rodzaje aktywności zawodowej zwiększają ryzyko rozwoju artrozy. Są to przede wszystkim zawody wymagające powtarzalnych ruchów palców lub innych stawów, ciężkich prac związanych z przenoszeniem ciężarów lub wymagających częstego zginania. Również niektóre sporty szczególnie obciążające organizm, uprawiane w sposób wyczynowy, a także taniec klasyczny, mogą stanowić czynniki zwiększające ryzyko rozwoju artrozy. Przykładem jest artroza kostki, występująca rzadko wśród ogółu populacji, natomiast typowa dla tancerek, które bardzo często obciążają ten staw.

Artrozę mogą wywołać również ostre urazy stawów, ale w takim przypadku objawy choroby są widoczne i ograniczone wyłącznie do stawu, którego dotyczył uraz. Niektóre nieprawidłowości postawy, np. skolioza kręgosłupa, powodując nietypowe lub nierówne obciążenie niektórych stawów, także mogą z czasem doprowadzić do rozwoju artrozy. Istnieją również różnice w podatności na artrozę między grupami etnicznymi, np. artroza stawu biodrowego jest rzadsza w przypadku czarnoskórych mieszkańców Republiki Południowej Afryki oraz Azjatów.

Zobacz także
  • 14
  • 13