Zb璠ne kilogramy? To nasz problem z przesz這軼i

Dlaczego to, co naprawd lubimy, jest niemoralne, nielegalne lub... tucz帷e? Wszyscy wiemy, 瞠 豉two jest przyty, a trudno schudn望. A jak ju si schudnie, ile wysi趾u kosztuje utrzymanie si w formie. W naszym nowym cyklu szukamy odpowiedzi na te pytania
Uwaga: Tekst przeznaczony wy陰cznie dla czytelnik闚 doros造ch. Przeczytaj, wytnij, zapami皻aj i spal. Albo schowaj g喚boko, by nie dosta si w r璚e m這dzie篡. Samo czytanie o jedzeniu mo瞠 by przyczyn zaburze od篡wiania i samooceny u nastolatek. Artyku造 o diecie s pod tym wzgl璠em gro幡iejsze ni ogl康anie zdj耩 wychudzonych modelek i aktorek.

Pierwsza laureatka Miss World z 1951 roku by豉 apetyczn, wa膨c blisko 75 kg Szwedk. Dzi korony spoczywaj na g這wach pi瘯no軼i o co najmniej 20 kilo l瞠jszych i du穎 wy窺zych. Ale im bardziej podobaj nam si smuk貫 sylwetki, tym bardziej - 鈔ednio - odstajemy od idea逝. Statystyki 安iatowej Organizacji Zdrowia podaj, 瞠 w 2005 roku po這wa doros造ch Polak闚 i niemal 45 proc. Polek mia這 nadwag. W USA nadwaga dotkn窸a ponad 70 proc. doros造ch, w efekcie czego sprowadzonym z Wielkiej Brytanii do Nowego Jorku taks闚kom trzeba by這 wzmocni podwozia stalow p造t.

Jakie s przyczyny tej epidemii? Niew徠pliwie w du篡m stopniu jeste鄉y ofiarami dobrobytu. W dawnych, z造ch czasach t逝szcz pod sk鏎 by kapita貫m gromadzonym na wypadek g這du. Ka盥y kilogram zmagazynowanej tkanki t逝szczowej to ok. 7000 kcal, kt鏎e pozwalaj przetrwa trzy-cztery dni.

Dieta? Dzi瘯uj! Wol pochodzi

Dzi 篡wno軼i w ka盥ym sklepie mamy pod dostatkiem, nawet na przedn闚ku. W naszych ciep造ch domach nie tracimy jak przed wiekami dodatkowej energii na podnoszenie temperatury cia豉. Nie ratuje nas nawet religijna tradycja - kto (z r瘯 na sercu!) traktuje post literalnie i nie dojada, cho熲y przez czterdzie軼i dni w roku? Dzi nasza biologia zwraca si przeciwko nam.

Wbrew rozpowszechnionemu przekonaniu nieprawd jest bowiem, jakoby szczupli mieli "znakomit przemian materii", a grubi "s豉by metabolizm". Przez trzydzie軼i lat wyt篹onych bada nie uda這 si zauwa篡 瘸dnych metabolicznych r騜nic u szczup造ch i pulchnych. Co wi璚ej - otyli spalaj wi璚ej kalorii, bo potrzebuj wi璚ej energii, by utrzyma przy 篡ciu pot篹niejsze cia豉 i by m鏂 je porusza. Trudno te podejrzewa, 瞠by wszyscy oni bez wyj徠ku obdarzeni byli wyj徠kowo s豉b wol.

Winna jest historia naszego gatunku - oponki to wyr闚nywanie szans rodem z plejstocenu. Dob鏎 naturalny promowa tych, kt鏎zy potrafili je嗆 najwi璚ej i najszybciej (kiedy by這 co je嗆), zgromadzi jak najobfitsz tkank t逝szczow, a tak瞠 zu篡wa jak najmniej energii (gdy po篡wienia brakowa這). Tysi帷e lat takiego genetycznego treningu sprawi造, 瞠 cz窷 z nas na restrykcyjne ograniczenie ilo軼i dostarczanych kalorii reaguje ograniczeniem wydatkowania energii. St康 bierze si nieskuteczno嗆 wi瘯szo軼i diet.

Co wi璚 robi?

Has這 "jedz mniej" dzia豉 tylko w po陰czeniu z rad "ruszaj si wi璚ej", bo natura predysponowa豉 nas do du穎 aktywniejszego trybu 篡cia. Nasi przodkowie z neolitu poch豉niali wi璚ej kalorii ni my i jadali bardziej nieregularnie. To, co dzi najbardziej nam szkodzi, to nie nadmiar jedzenia, ale brak ruchu.

Herbatnik? Dzi瘯uj! Jestem abstynentk

Jak na z這嗆 ewolucja zadba豉 te o to, by najbardziej smakowa造 nam rzeczy, od kt鏎ych najszybciej si tyje. Obecny w m霩gu neuropeptyd galanina wzmaga apetyt na t逝szcz i alkohol, a neuropeptyd Y - na s這dkie. Perfidna matka natura sprawi豉 te, 瞠 alkohol i t逝szcz podnosz poziom galaniny, kt鏎a wzmaga na nie apetyt. Podobnie rzecz ma si z cukrem - pofolgowanie sobie i skuszenie si na ciastko wywo逝je pragnienie si璕ni璚ia po nast瘼ne.

Po posi趾u wzrasta poziom serotoniny, neuroprzeka幡ika, kt鏎y dzia豉 niczym prozac - zapewnia zdrowy sen i chroni przed depresj, odpr篹a, relaksuje i poprawia humor. Ale na tym nie koniec. W wyniku podra積ienia kubk闚 smakowych odbieraj帷ych smak s這dki wzmaga si wydzielanie endorfin, kt鏎e wyzwalaj uczucie szcz窷cia i zadowolenia. W procesie trawienia kazeiny (sernika) zawartej m.in. w - tak, oczywi軼ie - serniku, a tak瞠 w mleku i wyrobach mlecznych powstaj w m霩gu substancje podobne do morfiny. Biologicznie maj na celu przywi您anie dziecka do matki, ale w wieku doros造m staj si raczej 鈔odkiem, kt鏎y przywi您uje nas do... deski ser闚 po瞠ranych wieczorem z kieliszkiem czerwonego wina. Nie ma 瘸dnej przesady w stwierdzeniu, 瞠 od jedzenia mo積a si uzale積i...

Sta貫 nadu篡wanie rozkoszy sto逝 rozregulowuje mechanizm odczuwania przyjemno軼i z nasycenia. Normalnie odbywa si to tak, 瞠 pod wp造wem wysycenia t逝szczem kom鏎ki t逝szczowe produkuj leptyn. Hormon ten, docieraj帷 do m霩gu, hamuje apetyt, sprawia, 瞠 czujemy si najedzeni. Niestety, ustawiczne folgowanie sobie przy stole mo瞠 "znieczuli" receptory leptyny. Z czasem przestaj one reagowa i do wywo豉nia syto軼i potrzeba coraz wi璚ej t逝stego po篡wienia. Warto o tym pami皻a i wstawa od sto逝, zanim najemy si do syta.

Osobny problem to s這dycze.

- Pragnienie zjedzenia czego s這dkiego rzadko sprowadza si do przyjmowania samego tylko cukru - twierdzi Adam Drewnowski, dietetyk z Uniwersytetu w Waszyngtonie. - Obiektem naszego po膨dania staj si najcz窷ciej s這dycze, kt鏎e s mieszanin cukru i t逝szcz闚 - lody, ciastka czy inne desery.

Drewnowski zauwa篡, 瞠 podawanie patologicznym mi這郾ikom s這dyczy naloksenu - preparatu stosowanego np. przy przedawkowaniu heroiny i morfiny - znosi apetyt na czekolad.

Rada? Je郵i zauwa瘸sz, 瞠 po otwarciu paczki nie jeste w stanie poprzesta na jednym herbatniku - odstaw s這dycze definitywnie, tak jak uzale積ieni od alkoholu nie pozwalaj sobie nawet na jeden kieliszek wina.

BMI lub BMW, wyb鏎 nale篡 do ciebie

Po豉komiwszy si wieczorem na wielk porcj lod闚 z adwokatem, wiemy, 瞠 ta chwila przyjemno軼i i co najmniej 700 dodatkowych kalorii odbija si nam w biodrach. Niekt鏎ym mo瞠 nawet przemknie my郵 o zdrowiu: cholesterolu, mia盥篡cy, nadci郾ieniu i k這potach z poziomem cukru. Nieliczni zdaj sobie spraw, 瞠 oty這嗆 a dwukrotnie podnosi ryzyko utraty wzroku, grozi rozwojem dny moczanowej, choroby zwyrodnieniowej staw闚, st逝szczeniem w徠roby i zaburzeniami potencji. Ale... czy my郵icie tak瞠, 瞠 pob豉瘸nie sobie mo瞠 wp璠zi was w k這poty finansowe?

Na Zachodzie ludzie z powa積 nadwag p豉c dwu-, czterokrotnie wy窺ze sk豉dki na ubezpieczenie zdrowotne. W Polsce leczenie oty這軼i i jej powik豉 poch豉nia - uwaga! - ponad jedn pi徠 wszystkich wydatk闚 na ochron zdrowia. Nadwaga jest wyra幡ie "dro窺za" nawet od palenia papieros闚. Palenie poci庵a za sob wzrost 鈔ednich koszt闚 opieki medycznej o 21 proc. i lekarstw o 28 proc., dodatkowe kilogramy zwi瘯szaj koszty leczenia o 36 proc., a lekarstw o 77 proc!

Ma這 tego, z prac Jaya Zagorskiego, ekonomisty z Ohio, wynika, 瞠 nadwaga jest czynnikiem ryzyka materialnych problem闚. 15 (i wi璚ej) zb璠nych kilogram闚 przek豉da si na k這poty ze znalezieniem pracy, ni窺ze wynagrodzenie, d逝窺ze oczekiwanie na awans i ni窺ze premie. Statystycznie wzrost BMI o 1 punkt (czym jest wska幡ik BMI - znajdziesz w ramce obok) to 1 tys. dolar闚 mniej zgromadzonego maj徠ku. Oty造m trudniej jest zyska akceptacj grupy i dosta si na szczyty towarzyskich powi您a. Maj zani穎n samoocen, nie wierz we w豉sne si造, a i przez innych postrzegani s cz瘰to jako mniej wydajni, a nawet mniej sprawni intelektualnie.

Zagorski przekonuje jednak, powo逝j帷 si na swoje badania, 瞠 wystarczy schudn望, by odmieni豉 si fortuna - ci, kt鏎zy zeszli z poziomu BMI 27,5 (鈔edni wska幡ik dla nadwagi) do 21,7 (鈔ednia dla normalnej wagi), odnotowali wzrost maj徠ku o ponad 4 tys. dol.

Jedz dro瞠j!

Bez w徠pienia dzia豉 tu jednak r闚nie zale積o嗆 w drug stron - tyj biedni z powodu oszcz璠zania na jedzeniu. Tanie, masowo produkowane produkty spo篡wcze s zwykle wysokokaloryczne i niezdrowe. Ukochanymi dzie熤i przemys逝 spo篡wczego s syrop s這dowy (kukurydziany lub j璚zmienny) i tzw. t逝szcze typu trans. Syrop s這dowy zawiera mn鏀two fruktozy i jest w軼iekle kaloryczny, du穎 bardziej ni zwyk造 cukier, ale jest te ta雟zy od cukru, op豉ca si wi璚 dos豉dza nim 篡wno嗆 dla ma這 wymagaj帷ych klient闚. T逝szcze typu trans to t逝szcze ro郵inne poddane takim procesom chemicznym, by wygl康em zacz窸y przypomina mas這 (utwardzone). S uwielbiane przez restaurator闚 - mo積a je niemal bez ko鎍a podgrzewa i ch這dzi bez utraty jako軼i. Kosztuj grosze, a jednocze郾ie zapewniaj jedzeniu d逝gi okres przydatno軼i do spo篡cia (ciastka i herbatniki wyprodukowane z ich u篡ciem mo積a przechowywa niemal w niesko鎍zono嗆). Niestety, ze zdrowotnego punktu widzenia t逝szcze trans maj same wady: drastycznie podwy窺zaj poziom z貫go cholesterolu i obni瘸j poziom dobrego, przez co przyczyniaj si do rozwoju mia盥篡cy, a tak瞠 upo郵edzaj pami耩 i uszkadzaj bia趾a kom鏎ek nerwowych m霩gu. W wielu krajach wprowadzono obowi您ek deklarowania, ile procent t逝szcz闚 typu trans zawiera dany produkt. Prawo to nie obowi您uje w Polsce. Je郵i chcemy ogranicza ich spo篡cie, musimy wi璚 je嗆 jak najmniej 篡wno軼i przetworzonej i unika olei utwardzonych (uwodornionych). Warto post瘼owa wed逝g francuskiego has豉 "p豉 wi璚ej za jedzenie". Warto zainwestowa w warto軼iow 篡wno嗆 鈍ietnej jako軼i. Nie musimy naprawd wydawa wi璚ej - wystarczy, 瞠 pozwolimy, by ilo嗆 przesz豉 w jako嗆.

Wi璚ej o: