Cukrzyca wokół nas

Na cukrzycę choruje dziś na świecie ok. 240 mln ludzi, z czego blisko 2 mln w Polsce. Ponad połowa nie zdaje sobie z tego sprawy
Cukrzyca to w zasadzie grupa chorób metabolicznych, podczas których zwiększa się stężenie cukru we krwi. Dawniej dzielono ją ze względu na wiek chorych (cukrzyca młodzieńcza i dorosłych) oraz rodzaj stosowanego leczenia (cukrzyca insulinozależna i insulinoniezależna). Dziś wyróżnia się cukrzycę typu 1 i typu 2.

Kluczową rolę w tej chorobie odgrywa insulina, hormon wydzielany przez trzustkę, gdy wzrasta stężenie cukru we krwi, czyli np. po posiłku. Dzięki insulinie cukier przemieszcza się z krwi do komórek, gdzie służy jako paliwo niezbędne do ich prawidłowej pracy.

Problem z refundacją

W cukrzycy typu 1 w wyniku ataku własnego układu odpornościowego dochodzi do uszkodzenia komórek trzustki i w efekcie spadku wydzielania insuliny. W odróżnieniu od cukrzycy typu 2, która często rozwija się podstępnie przez długie lata, odmiana typu 1 atakuje nagle, w ciągu kilku, kilkunastu dni, najczęściej w wieku 6-12 lat. Dziecko zaczyna odczuwać silne pragnienie, o wiele częściej oddaje mocz, chudnie i jest wyraźnie osłabione. Co roku liczba zachorowań wśród młodych ludzi wzrasta o 3 proc. W Polsce to obecnie najczęstsza choroba przewlekła w młodym wieku.

Cukrzyca jest wciąż chorobą nieuleczalną. W cukrzycy typu 1 leczenie polega na podawaniu insuliny. Stosuje się tu zarówno ludzką insulinę, jak i jej analogi, czyli preparaty zmodyfikowane w taki sposób, by działały jeszcze skuteczniej i zapewniały pacjentowi lepszy komfort życia.

NARAŻENI NA CUKRZYCĘ
* osoby z nadwagą;
* osoby z cukrzycą występującą u rodziców bądź rodzeństwa;
* osoby mało aktywne fizycznie;
* kobiety z przebytą cukrzycą ciężarnych;
* kobiety, które urodziły dziecko o masie ciała większej niż 4 kg;
*osoby z nadciśnieniem tętniczym (>140/90 mm Hg);
* osoby z chorobą wieńcową, po przebytym zawale czy udarze mózgu;
* osoby z nieprawidłowym stężeniem cholesterolu (stężenie cholesterolu frakcji HDL <40 mg/dl [1,0 mmol/l] i/lub stężenie triglicerydów >250 mg/dl [2,85 mmol/l]);
* kobiety z zespołem policystycznych jajników.



- Analogi insuliny, mam na myśli przede wszystkim te długo działające, zapewniające przez 24 godziny stały poziom stężenia insuliny we krwi, są szczególnie korzystne dla chorych, którzy mają tzw. hipoglikemie nocne - mówi prof. Władysław Grzeszczak, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. - Chorym często spada wtedy poziom cukru, co może być niebezpieczne dla życia.

Problem w tym, że o ile krótko działające analogi insuliny są objęte refundacją, to długo działające wciąż nie. Polska jest jedynym krajem Unii Europejskiej, który ich nie refunduje.

- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne wielokrotnie postulowało o włączenie długo działających analogów insuliny do leków refundowanych - mówi prof. Grzeszczak. To lekarz specjalista powinien mieć możliwość decydowania, który rodzaj insuliny u chorego zastosować. Pacjent natomiast powinien mieć zagwarantowaną dostępność do takiej terapii. Nie można kierować się tylko ceną leków. Doraźność nie popłaca. Powikłania wynikające ze źle leczonej cukrzycy powodują wiele osobistych dramatów.

Dieta to podstawa

90 proc. przypadków cukrzycy to typ 2. W tym przypadku komórki organizmu stają się niewrażliwe na działanie insuliny, co również sprawia, że stężenie cukru we krwi niebezpiecznie wzrasta. Choroba najczęściej pojawia się w trzeciej, czwartej dekadzie życia, a przynajmniej tak było dotychczas - ostatnio eksperci alarmują bowiem, że ta granica wiekowa wyraźnie się obniżyła.

W rozwoju cukrzycy typu 2 bardzo ważną rolę odgrywają geny - ryzyko zachorowania wyraźnie wzrasta, jeżeli ktoś z najbliższej rodziny cierpiał na to schorzenie. Druga sprawa to niezdrowy styl życia - nieodpowiednia, bo tłusta i słodka, dieta oraz niedbanie o aktywność fizyczną. Skutek to otyłość - główny czynnik ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2.

KTO POWINIEN SIĘ ZBADAĆ
Każda osoba powyżej 45. roku życia powinna badać poziom cukru we krwi przynajmniej raz na trzy lata. Niezależnie od wieku badanie to należy wykonywać co roku u osób z powyższych grup ryzyka.
CO POWINNO NAS ZANIEPOKOIĆ
* zwiększone pragnienie;
* częste oddawanie moczu;
* osłabienie;
* chudnięcie;
* zmiany ropne.



Dużym problemem jest zbyt późne rozpoznawanie cukrzycy. Ma ona podstępny przebieg - "nie boli" i przez wiele lat nie daje żadnych wyraźnych objawów.

Podkreślmy raz jeszcze - cukrzyca to, niestety, choroba nieuleczalna. Możemy jedynie zwalczać jej objawy, łagodzić skutki, sprawić, że pacjent prowadzi w miarę normalne życie. Oprócz odpowiednich leków niesłychanie ważna jest zmiana trybu życia. Czyli codzienny ruch i zdrowa dieta - głównie ograniczenie tłuszczów i węglowodanów.

Podobny do cukrzycy typu 2 mechanizm rozwoju (czyli oporność komórek na insulinę) ma cukrzyca ciążowa. Choć w zasadzie uznaje się ją za całkiem odrębną postać choroby - z definicji - to każdy nowy przypadek cukrzycy podczas ciąży.

Cukrzyca ciążowa dotyczy 5-7 proc. wszystkich ciąż.

U matki choroba może nie dawać żadnych objawów (czasami są to uporczywe, grzybicze lub bakteryjne, infekcje). Inaczej jest z dzieckiem. Zwiększone stężenie cukru we krwi matki, a więc również u płodu, powoduje jego nieprawidłowy, przyspieszony rozwój. W USG wyraźnie widać, że dziecko jest za duże w stosunku do swego wieku i ma zaburzone proporcje ciała.

Leczenie cukrzycy ciążowej to przede wszystkim dieta. Chodzi głównie o wyeliminowanie z niej produktów najszybciej podnoszących poziom cukru (a więc z tzw. wysokim indeksem glikemicznym). Są to słodycze oraz m.in. białe pieczywo, gotowane ziemniaki i biały ryż.

Niekiedy trzeba przyszłej mamie podawać zastrzyki z insuliny.

Skalpel zamiast pigułki?

Wraz z postępem medycyny zyskujemy coraz lepsze metody walki z cukrzycą. Podczas zakończonego niedawno w Orlando na Florydzie dorocznego zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego poinformowano m.in. o II fazie badań klinicznych degludecu - eksperymentalnej insuliny o szczególnie długim czasie działania. W niektórych przypadkach, by prawidłowo kontrolować poziom cukru, wystarcza przyjmowanie tego preparatu zaledwie trzy razy w tygodniu.

BADANIE CUKRU
Krew pobrana na czczo:
Stężenie cukru:
* poniżej 100 mg/dl (5,6 mmol/l) - wynik prawidłowy
* 100-125 mg/dl (5,6-6,9 mmol/l) - wynik nieprawidłowy
* 126 mg/dl (7,0 mmol/l) lub powyżej - cukrzyca (badanie musi zostać powtórzone dwa razy)
Krew pobrana w dowolnym momencie:
* 200 mg/dl (11,1 mmol/l) lub powyżej - cukrzyca (badanie musi zostać powtórzone dwa razy)
Krew pobrana dwie godziny po wypiciu 75 g glukozy (test obciążenia glukozą)
* poniżej 140 mg/dl (7,8 mmol/l) - wynik prawidłowy
* 140-199 mg/dl (7,8-11 mmol/l) - nieprawidłowa tolerancja glukozy
* 200 mg/dl (11,1 mmol/l) lub powyżej - cukrzyca
Korzystałem z publikacji "Interpretacja wyników badań" autorstwa dr Katarzyny Wrotek, Mediaprofit 2008



Na łamach jednego z ostatnich wydań "International Journal of Clinical Practice" opublikowano wyniki dwuletnich badań sitagliptyny - innowacyjnego doustnego leku przeciwcukrzycowego należącego do tzw. inhibitorów DPP-4. Okazało się, że lek ten pozwala kontrolować poziom cukru w stopniu zbliżonym do glipizydu (stosowanego często w cukrzycy leku z grupy pochodnych sulfonylomocznika), za to powoduje mniej działań niepożądanych. Ponadto leczenie sitagliptyną wiązało się z utratą masy ciała, natomiast leczenie glipizydem z jej przyrostem.

Ale walka z cukrzycą to nie tylko leki. Coraz częściej doustne pigułki czy wstrzykiwana insulina zastępowane są przez... skalpel chirurga. Już jakiś czas temu specjaliści zajmujący się tzw. chirurgią bariatryczną (czyli chirurgicznym leczeniem otyłości), zauważyli, że wyłączenie z użycia pewnego odcinka przewodu pokarmowego - właśnie w celu usunięcia nadmiaru kilogramów - powoduje cofanie się również objawów cukrzycy. Obecnie tego typu zabiegi przeprowadza się (choć na razie tylko w ramach programów badawczych) u osób chorych na cukrzycę, ale niecierpiących z powodu nadwagi czy otyłości.

Więcej o: