Przewodnik po szczepieniach - część II

Margarit Kossobudzka
28.04.2010 , aktualizacja: 28.04.2010 13:12
A A A Drukuj
Szczepienia ochronne. W dniu szczepienia dziecko musi być zdrowe.

Szczepienia ochronne. W dniu szczepienia dziecko musi być zdrowe. (Fot. VOISIN/PHANIE)

Na co obowiązkowo musimy się szczepić i dlaczego? O co pytać lekarza przed iniekcją? Czy szczepionki nie rozleniwiają układu odpornościowego? Na kolejne pytania dotyczące szczepień odpowiada dziennikarka działu nauki "GW" Margit Kossobudzka, konsultacja tekstu: dr Paweł Grzesiowski, pediatra i wakcynolog, kierownik Zakładu Profilaktyki i Zakażeń w Narodowym Instytucie Leków
Egzamin z odporności - część I

12. Wielu z tych chorób, przeciwko którym się szczepimy, nie ma, to po co się na nie szczepić?

Tych chorób nie widać, bo są pod kontrolą masowej odporności tzw. populacyjnej uzyskiwanej właśnie dzięki szczepieniom. Jednak aby ten stan się utrzymywał, cały czas nowe pokolenia muszą być szczepione, by nie doszło do reaktywacji choroby. Dwa lata temu na Zachodzie było głośno o epidemii odry, a wcześniej krztuśca. W Austrii, Niemczech, Szwajcarii zachorowało kilka tysięcy dzieci. Stało się tak, bo liczba osób nieodpornych przekroczyła dopuszczalną granicę. Zachorowały niezaszczepione dzieci i młodzież, były przypadki śmiertelne. Ludzie szybko zapominają, jak groźna była choroba, której za pomocą szczepionek się pozbyli. Zamiast się cieszyć, zaczynają kombinować. Koncentrują się nie na ich zaletach, lecz na działaniach ubocznych, czasem wyimaginowanych. Ale te choroby wciąż są. Można tego doświadczyć w krajach ubogich, gdzie szczepienia ochronne kuleją. Dlatego dzieci niezaszczepione są bezpieczne tylko w Polsce i w krajach rozwiniętych, natomiast pobyt w Azji czy Ameryce Południowej może skończyć się dla nich zachorowaniem na groźną chorobę zakaźną, której można zapobiec przez szczepienia.

W 2005 r. na świecie 28 mln dzieci nie dostało podstawowych szczepionek. 2,5 mln z nich zmarło z powodu chorób, jakim można zapobiegać. Ponad 1,4 mln dzieci do piątego roku życia co roku umiera na odrę, stanowi ona ósmą co do częstości przyczynę wszystkich zgonów na świecie!

13. Co to znaczy podstawowe szczepienia? I czy w każdym kraju są obowiązkowe? ?

Szczepienia podstawowe to takie, które finansuje nam państwo. W Polsce należą do nich szczepionka przeciw gruźlicy (czyli tzw. BCG), potrójna szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi, przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, domięśniowa i doustna szczepionka przeciw polio, szczepionka przeciw Hib oraz szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce. Ostatnio wprowadzono także szczepienia przeciw pneumokokom i ospie wietrznej dla dzieci z grup ryzyka.

Szczepienia są obowiązkowe u nas i w byłych krajach socjalistycznych. Na Zachodzie od dawna są tylko zalecane. Inne są też mechanizmy kontroli nad szczepieniami. W Polsce, jeśli nie zaszczepimy dziecka, to łamiemy prawo. Na Zachodzie nie przyjmą dziecka do przedszkola, nie ubezpieczą go itd.

14. O co pytać lekarza przed szczepieniem? ?

Po szczepieniu najczęściej chorują dzieci, które nie były zdrowe w momencie szczepienia. Dlatego przed każdym szczepieniem powinien dziecko dokładnie zbadać lekarz. Wprawdzie katar lub stan podgorączkowy nie są przeciwwskazaniem do szczepienia (dopiero temperatura powyżej 38,5 st.), ale lepiej dmuchać na zimne. Szczepionek nie należy także podawać, gdy dziecko ma zaostrzenie przewlekłej choroby, np. silny atak alergii, katar sienny na pyłki. Inne przeciwwskazania do szczepienia to ciężkie zaburzenia odporności (ciężkie wrodzone i nabyte niedobory odporności, białaczki, chłoniaki, uogólniony proces nowotworowy, radioterapia, wysokie dawki sterydów, przeszczepienie szpiku, transplantacje narządów), nadwrażliwość na składniki szczepionki (np. uczulenie na białko jaja kurzego zawarte w niektórych szczepionkach), niepożądane odczyny poszczepienne po pierwszej dawce szczepionki.

15. Co to są adiuwanty? ?

Adiuwant to substancja, która wzmacnia odpowiedź na szczepienie i powoduje, że organizm silniej reaguje na podaną szczepionkę. Dzięki temu można osiągnąć lepszy lub podobny efekt szczepienia po kilkakrotnie mniejszej dawce. Adiuwanty na bazie związków glinu są stosowane w różnych szczepionkach na całym świecie od ponad 60 lat i są bezpieczne. Nowocześniejsze adiuwanty na bazie substancji olejowych opracowano ponad 12 lat temu, a ich bezpieczeństwo potwierdzono w ponad 70 badaniach klinicznych różnych szczepionek u ponad 30 000 osób (w tym noworodków, niemowląt i małych dzieci). Od 1997 r. używa się ich w niektórych szczepionkach przeciwko grypie sezonowej dla osób starszych, zarejestrowanych w 23 krajach na świecie (w tym w 12 w Europie). Podano już ponad 45 mln dawek szczepionek z adiuwantami na bazie skwalenu i nie zarejestrowano żadnych niepokojących sygnałów. Adiuwanty olejowe zawierają skwalen, który jest naturalnym związkiem zawartym w roślinach oraz wytwarzanym w wątrobie zwierząt i ludzi. Jest składnikiem komórek człowieka i pośrednim produktem metabolizmu cholesterolu. Stale występuje we krwi ludzi. Jest obecny w tranie, olejach roślinnych i oliwie z oliwek.

16. Czy szczepionki nie pobudzają nadmiernie układu odpornościowego? ?

Układ odpornościowy musi być ćwiczony, ponieważ jest zaprogramowany na codzienny kontakt z milionami mikrobów. Jeśli próżnuje, może skierować się przeciw własnym tkankom lub spowodować alergię. Starsze generacje szczepionek, na których wychowały się zdrowe pokolenia, np. słynna di-te-per (krztusiec, tężec, błonica), mają ponad trzy tysiące (!) elementów, które pobudzają układ odpornościowy. Nowoczesne szczepionki skojarzone mają ich już tylko pięć czy siedem. Nie można więc mówić o nadmiernej immunizacji.

Wielu alergologów i immunologów dopatruje się w szczepionkach przyczyn uczuleń czy astmy. Nie ma na to żadnych dowodów. Szczepionek nie mogą stosować osoby uczulone na białko jaja kurzego, bo na kurzych zarodkach namnażane są drobnoustroje do produkcji szczepionek.

17. Skąd taka aktywność ruchów antyszczepionkowych? ?

Kiedy wprowadzano powszechne szczepienia przeciwko ospie prawdziwej, akceptacja szczepień była pełna. Podobnie było z gruźlicą czy polio (choroba Heinego-Medina). Ale wtedy na ospę umierały miliony ludzi rocznie (w latach 60. około 2 mln). Dziś także nikt nie prostuje, gdy po pogryzieniu przez psa otrzymuje szczepionkę przeciw wściekliźnie czy po skaleczeniu dostaje anatoksynę tężcową. Bo te zagrożenia są realne, a wiele chorób zakaźnych zostało opanowanych przez szczepienia.

Wakcynolodzy uważają, że teraz, gdy pozornie nie ma wroga, kolejne pokolenia ulegają złudzeniu, że szczepionki są zbędne, a nawet szkodliwe. Ruchy antyszczepionkowe to skutek odwiecznej ludzkiej tęsknoty za wolnością i powrotem do natury. Ponieważ szczepienia są ingerencją w zdrowie, są nam narzucane, szukamy pretekstu, aby się im sprzeciwić. Nie znamy przyczyn mnóstwa chorób. To kuszące, by oskarżyć o nie szczepionki.

Kilka lat temu Francuzi przestali szczepić się przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (tzw. żółtaczce wszczepiennej), bo wmówiono im, że wywołuje stwardnienie rozsiane. Ludzie wywarli na rząd taki nacisk, że ten wycofał się ze szczepień. W latach 70. zeszłego wieku przerwano szczepienia przeciw krztuścowi w Niemczech, bo dano wiarę, że powoduje uszkodzenie mózgu. Początek jest zawsze taki sam - jakiś badacz publikuje niesprawdzone rewelacje, rzucają się na to media, a politycy się poddają presji. Z naukowego punktu widzenia badanie jest szybko weryfikowane, ale plotka idzie w świat, a politycy boją się podjąć racjonalną decyzję wbrew opinii publicznej.

Nie ma żadnych naukowych dowodów na poparcie tezy, że współczesne szczepionki szkodzą. Gdyby tak było, żylibyśmy coraz krócej, bo liczba stosowanych szczepionek rośnie z roku na rok. W krajach, w których wprowadza się szczepienia, długość życia rośnie, a co za tym idzie, wzrasta dochód narodowy. Szczepienia to bardzo opłacalna inwestycja w zdrowie. Ale inwestować trzeba ostrożnie i z głową.

Margit Kossobudzka

Zobacz także
Brak komentarzy

Zapytaj eksperta

dr n. med. Maciej Kierzkiewicz

Gastrolog radzi

Emilia Gnybek-Ciosek

Skuteczne odchudzanie

Agnieszka Iwaszkiewicz

Życie rodzinne

Katarzyna Albrecht-Stanisławska

Zdrowie małego dziecka

Michał Lew-Starowicz

Problemy seksualne

Anna Englisz i Katarzyna Faliszewska

Zdrowa dieta