Gdy plamka daje plamę

Beata Prasałek
08.01.2010 , aktualizacja: 08.01.2010 14:25
A A A Drukuj
Zniekształcony obraz, potem ciemna plama w polu widzenia, a później już tylko... ciemność. Tak często rozwija się AMD, czyli degeneracja plamki żółtej. Rozwój choroby można jednak powstrzymać.


Nasze oko przypomina kulę. Z tyłu owej kuli, pod warstwą tzw. twardówki i naczyniówki, znajduje się siatkówka. To tkanka nerwowa zbudowana z sieci komórek nerwowych, włókien i fotoreceptorów. Właśnie na siatkówce skupiają się promienie świetlne wpadające do oka, a ona przetwarza te świetlne sygnały na nerwowe i wysyła je poprzez nerw wzrokowy do mózgu. A mózg odbiera owe sygnały i "mówi" nam, co widzimy.

Częścią siatkówki jest niewielki obszar zwany plamką żółtą. Ma średnicę zaledwie 5-6 mm, ale pełni istotną funkcję. To ona sprawia, że widzimy bez zniekształceń to, co jest pośrodku obrazu, na który patrzymy. Umożliwia tzw. widzenie centralne, które pozwala nam m.in. czytać, pisać, rozróżniać barwy i szczegóły obrazów. Niestety, nawet najmniejsze zmiany w okolicy plamki mogą spowodować poważne ograniczenie tego widzenia. Dlatego jeśli po pięćdziesiątce zauważamy, że nasz wzrok się pogarsza, nie powinniśmy tego usprawiedliwiać koniecznością zakupu nowych okularów. To mogą być pierwsze objawy degeneracji plamki żółtej związanej z wiekiem (z ang. AMD, czyli Age-related Macular Degeneration).

A linie falują, falują

Degeneracja plamki żółtej związana z wiekiem przez wiele lat może rozwijać się bezobjawowo. Dlatego jeśli takie schorzenie występowało w naszej rodzinie, powinniśmy co pół roku odwiedzać okulistę i poddawać się badaniom. Pewne objawy są jednak typowe dla AMD. Jeśli linie proste (np. fugi między kafelkami) zaczynają się nam wydawać faliste, mamy trudności w czytaniu lub wykonywaniu jakiejkolwiek czynności wymagającej precyzyjnego widzenia, mamy kłopoty z rozpoznawaniem twarzy (np. jest zniekształcona), w centrum naszego pola widzenia pojawiają się ciemne plamy lub puste przestrzenie, gorzej widzimy w nocy i słabiej rozpoznajemy barwy (kolory mogą być wyblakłe), potrzebujemy coraz intensywniejszego oświetlenia, ale też możemy być nadwrażliwi na światło - musimy zgłosić się do okulisty. Im szybciej postawi on diagnozę i rozpocznie się terapię, tym rozwój choroby będzie wolniejszy. Niestety, nie ma skutecznej metody wyleczenia AMD.

Na sucho, na mokro

Im jesteśmy starsi, tym większe jest ryzyko niekorzystnych zmian siatkówki w okolicy plamki żółtej. Te zmiany mogą mieć postać suchego lub mokrego (wysiękowego) AMD. Zdarza się, że najpierw rozwija się suche, które później przechodzi w cięższą postać wysiękową. Degeneracja plamki żółtej nie musi się rozwijać w obu gałkach ocznych jednocześnie, ale z czasem obejmuje obie.

Sucha postać choroby polega na tym, że plamka żółta staje się coraz cieńsza, a pod nią gromadzą się mikroskopijne grudki - złogi lipidowe (tzw. dryzy) - które nasz organizm utworzył z resztek niestrawionych pokarmów. Są to odpady złej przemiany materii. Sucha postać choroby jest dużo częstsza niż mokra.

Degeneracja mokra pojawia się, gdy pod siatkówką zaczną rosnąć nieprawidłowe naczynia krwionośne. Zachowują się tak, jak korzenie drzewa, które unoszą płyty chodnika na ulicy. Z nieprawidłowych naczyń krwionośnych wycieka krew i tworzą się blizny, które uniemożliwiają przewodzenie sygnałów z oka do mózgu. Im więcej jest blizn, tym większa jest czarna plama widziana na wprost.

Jak w lusterku

Jeśli okulista podejrzewa AMD, najpierw przeprowadza tzw. test Amslera (patrz ramka poniżej). Podstawowym badaniem jest jednak oftalmoskopia, czyli badanie dna oka. Okulista zwykle zakrapla do oka atropinę, by rozszerzyć sztucznie naszą źrenicę, oświetla silnie oko i zagląda przez źrenicę na dno oka za pomocą wzierników, specjalnych soczewek albo luster.

Najnowszą metodą oceny stanu dna oka jest badanie za pomocą tomografu ocznego. Najczęściej nie wymaga ono zaaplikowania do oczu atropiny. Okulista robi przekroje różnych obszarów dna oka. Trafiają one do komputera, gdzie odpowiedni program je przetwarza. Na ekranie lekarz ogląda ostry obraz okolicy plamki w dużym powiększeniu, dobrze oświetlony, pod różnymi kątami. Pozwala to zdiagnozować AMD na bardzo wczesnym etapie rozwoju.

Plamka pod ostrzałam

Sucha odmiana choroby jest nieuleczalna. Tylko minimalnie można ograniczyć jej postęp, stosując odpowiednią profilaktykę: trzeba nosić okulary przeciwsłoneczne, do minimum ograniczyć przebywanie na słońcu, rzucić palenie (jeśli się pali papierosy) i stosować dietę ubogą w tłuszcze zwierzęce, a bogatą w kwasy tłuszczowe omega-3 (np. ryby morskie) i luteinę (m.in. zielonolistne warzywa). Warto zażywać preparaty z luteiną, witaminami (głównie A, E i C) oraz pierwiastkami (np. z selenem i cynkiem). Co dwa tygodnie lub raz w miesiącu należy kontrolować wzrok.

Jeśli chodzi o mokrą postać AMD - lekarze zalecają taką samą profilaktykę jak przy postaci suchej i stosują kilka metod, by powstrzymać rozwój choroby. Głównie chodzi o to, by zniszczyć nieprawidłowo rozrastające się naczynia krwionośne pod siatkówką. Niekiedy można to zrobić, niszcząc je promieniem lasera, a niekiedy stosując metodę fotodynamiczną (dożylnie podaje się substancję fotouczulającą, która gromadzi się w naczyniach zmienionych chorobowo, a następnie niszczy się je, naświetlając promieniem lasera). Nowa i najskuteczniejsza metoda powstrzymania AMD polega na podawaniu zastrzyków z lekami wytworzonymi metodami biologii molekularnej, tzw. anty-vegf (np. ranibizumab, bevacizumab) do wnętrza gałki ocznej. Leki te hamują nieprawidłowy rozrost naczyń krwionośnych pod siatkówką. Pozwalają zatrzymać rozwój choroby, ale też u 30 proc. chorych poprawiają widzenie.

SPRAWDŹ, JAK WIDZISZ

Możemy samodzielnie w domu sprawdzić, czy plamka żółta funkcjonuje prawidłowo, czy nie. Wystarczy przeprowadzić tzw. test Amslera. Trzeba przetestować każde oko osobno.

- Jeżeli używasz okularów do czytania - włóż je.

- Z odległości ok. 30 cm spójrz na planszę, na której znajdują się jednakowej grubości proste linie tworzące równą kratkę. W centralnym punkcie planszy znajduje się czarna kropka.

- Zakryj dłonią oko i wpatruj się w kropkę. Nie ruszaj gałką oczną.

- Jeżeli część kresek postrzegasz jako krzywe, faliste, rozmazane, a kwadraty jako nierówne - możesz mieć początki AMD. Zgłoś się szybko do okulisty.

  • oftalmoskop zosiasamosia-bo-tak-lubie 10.04.11, 22:51

    odpowiadam na wczesniejszego posta - oftalmoskop to nie żadna latarka do oglądania oka a wyspecjalizowany sprzet medyczny mający w zależnosci od modelu około 100 części.»

Zapytaj eksperta

dr n. med. Maciej Kierzkiewicz

Gastrolog radzi

Emilia Gnybek-Ciosek

Skuteczne odchudzanie

Agnieszka Iwaszkiewicz

Życie rodzinne

Katarzyna Albrecht-Stanisławska

Zdrowie małego dziecka

Michał Lew-Starowicz

Problemy seksualne

Anna Englisz i Katarzyna Faliszewska

Zdrowa dieta

Zadaj pytanie ekspertowi