Alergia - co pomaga, a co szkodzi?

Początek wiosny to dla wielu osób "przekichany" czas. Udręczone katarem, szukają metod walki z alergią. Co może im pomóc, co nie zaszkodzi, a co nie ma sensu za grosz?

Każdy łyk powietrza wdychanego do płuc niesie ze sobą niezbędny do życia tlen, ale też wiele substancji, które po prostu fruwają w naszym sąsiedztwie. Niektóre są dla nas miłe (np. olejki eteryczne), inne obojętne (jak para wodna), a jeszcze inne mogą wielu z nas uprzykrzyć życie. Te latające zagrożenia to m.in. pyłki roślin, roztocza żyjące w domowym kurzu, pleśnie czające się we wszystkich systemach klimatyzacyjnych, opary chemikaliów (nawet tych stosowanych do czyszczenia mieszkań) czy sierść zwierząt. Mogą one wywołać alergię (uczulenie), czyli nadspodziewaną, przesadzoną i czasem niebezpieczną reakcję sił obronnych organizmu na całkiem niegroźny w sumie czynnik. Alergie mogą mieć różny przebieg, przyczyny i konsekwencje. U jednych w wyniku uczulenia pojawia się katar, u innych ciężka astma oskrzelowa. Jedne są stosunkowo łatwe do opanowania, inne wymagają niezwykłej cierpliwości i zaangażowania nie tylko pacjenta i lekarza, ale i całej rodziny. Niestety, dość często zdarza się, że alergia jest mylona z infekcją górnych dróg oddechowych i "leczona" antybiotykami. Dlatego jeśli dziecko przechodzi z jednej infekcji w drugą, warto sprawdzić, czy objawy wiązane z chorobą górnych dróg oddechowych nie są alergią. Pierwsze objawy uczulenia mogą wystąpić w każdym wieku, jednak najczęściej pojawiają się u dzieci, nawet w pierwszych miesiącach życia. Z drugiej strony dolegliwości mogą po raz pierwszy wystąpić nawet u osoby dorosłej, która dotąd nigdy nie cierpiała z powodu uczuleń.

Rozwaga na wagę złota

Zachowaj zdrowy rozsądek i sceptycyzm, kiedy ktoś próbuje cię namówić na...

- biorezonans magnetyczny.

Lekarze z Polskiego Towarzystwa Alergologicznego uważają, że ta metoda nie daje żadnych rezultatów poza opróżnieniem portfela. Przestrzegają też przed rezygnacją z klasycznego leczenia na rzecz preparatów homeopatycznych i ziołowych - w ciężkich alergiach może to mieć groźne skutki.

- życie w sterylnych warunkach.

Nieustanne dezynfekowanie otoczenia może wręcz wywołać uczulenia na środki czyszczące. Lepiej częściej mieszkanie odkurzać i wietrzyć, a pościel trzepać.

- walkę z roztoczami za pomocą urządzeń na parę wodną.

Żyjątka te uwielbiają wilgoć i będą się namnażać tym chętniej. Należy też unikać nawilżaczy powietrza i rozpylaczy wodnych. Pomaga jedynie systematyczne sprzątanie mieszkania odkurzaczem o obiegu zamkniętym, wyposażonym w dobry filtr.

- klimatyzację.

Jest to niewskazane zwłaszcza dla uczulonych na pleśnie. Czują się one znakomicie w wilgotnych i ciepłych systemach wentylacyjnych. Uczuleni na pleśnie cierpią wtedy na nieżyt nosa i kaszel.

Od pylenia do kichania

Gdy z zewnątrz do ciała dostaje się alergen (np. uczulający nas pyłek), organizm zaczyna się bronić. Komórki krwi (limfocyty T) produkują przeciwciała IgE - "jednostki specjalne" odpowiedzialne przede wszystkim za reakcję alergiczną. Przeciwciała te są niespokojne i szukają jakiegoś miejsca, gdzie mogłyby wyładować swoją energię. Na swej drodze napotykają komórki tuczne, ważne dla organizmu zbiorniki potrzebnych substancji, m.in. histaminy (hormonu tkankowego biorącego udział w reakcjach obronnych organizmu). Komórki tuczne są wymarzonym celem ataku przeciwciał: mają na swej powierzchni pasujące do nich receptory, coś w rodzaju "uchwytów", za które przeciwciała przyczepiają się do komórek. Mali wandale zaczynają niszczyć ich błonę komórkową. Gdy zostaje ona naruszona, z wnętrza komórki "wyciekają" substancje zwane mediatorami reakcji alergicznej (m.in. histamina i leukotrieny). To one powodują: wodnisty katar, łzawienie oczu, kichanie, kaszel, kłopoty z oddychaniem, wysypkę czy rumień.

O co najczęściej pytają alergicy

- Jak się przekonać, że katar czy kaszel są skutkiem alergii, a nie np. przeziębienia?

Trzeba obserwować, czy objawy występują nagle, czy kojarzymy je np. z konkretną porą roku. Ważne, czy towarzyszy im gorączka - jej obecność wskazuje raczej na infekcję. Trzeba też wykluczyć inne niż alergia przyczyny dolegliwości - to często wymaga dodatkowych badań (np. rtg płuc, zatok, badania krwi). Lekarz, przeprowadzając wywiad, pyta np., czy podobne objawy występują u kogoś z rodziny. Jeśli wszystko wskazuje na alergię, skieruje do alergologa. On zdecyduje o przeprowadzeniu testów skórnych, oznaczeniu przeciwciał IgE (odpowiedzialnych za reakcję alergiczną) z surowicy krwi lub o innych badaniach.

Czy wykonanie testów jest nieprzyjemne?

Podczas punktowych testów skórnych lekarz cienką igłą lub małym nożykiem wprowadza w kilku miejscach pod skórę (najczęściej na plecach albo przedramionach) niewielką ilość substancji, która może uczulać (alergenu), a następnie obserwuje, co się dzieje wokół nakłuć. Jeśli po kilkunastu minutach pojawi się bąbel i miejsce zaczyna swędzieć, oznacza to, że pacjent może być uczulony na dany alergen. Można je wykonać w każdym wieku, ale najczęściej robi się je u dorosłych i dzieci po 2.-3. roku życia. Badania potwierdzające występowanie swoistych przeciwciał IgE można wykonać także na próbce krwi - wówczas pacjent poczuje ukłucie jedynie podczas pobrania.

- Które testy są skuteczniejsze?

Zarówno punktowe testy skórne, jak i oznaczenie swoistych przeciwciał IgE (powstających pod wpływem konkretnego alergenu) znacznie ułatwiają wykrycie tego, co nas uczula. Testy skórne są bardziej czułe, dość tanie, a wynik uzyskujemy w ciągu 15 minut. Nie można jednak ich wykonywać u osób z rozległymi zmianami skórnymi ani u bardzo silnie uczulonych. Nie są też miarodajne, gdy stosuje się niektóre leki przeciwalergiczne. Badania przeciwciał IgE z krwi są droższe, ale można je wykonać u osób w każdym wieku, niezależnie od stosowanego leczenia i nasilenia objawów. Niekiedy proponuje się wykonanie tzw. testów paskowych (także z krwi), które wykazują odpowiedź organizmu na zestaw dziesięciu alergenów. Warto wiedzieć, że negatywny wynik testów skórnych lub prawidłowy wynik swoistych przeciwciał IgE nie wykluczają alergii. Właściwie zinterpretować wyniki może tylko alergolog.