Badanie odruchów fizjologicznych, czyli po co neurolog uderza nas młoteczkiem

eska
25.07.2013 , aktualizacja: 25.07.2013 11:09
A A A Drukuj
Czy w dzisiejszych czasach ostukiwanie pacjenta ma jeszcze jakiś głębszy sens? Wszystko wskazuje, że tak, a młoteczek szybko do lamusa nie trafi

Czy w dzisiejszych czasach ostukiwanie pacjenta ma jeszcze jakiś głębszy sens? Wszystko wskazuje, że tak, a młoteczek szybko do lamusa nie trafi (Shutterstock)

Wstępna diagnostyka neurologiczna nie obejmuje wyłącznie odruchów, jednak zazwyczaj właśnie ten element badania wzbudza naszą szczególną ciekawość. Jak wiele lekarz może dowiedzieć się o naszym zdrowiu? Skąd pewność, że "odpowiedź" kolana na uderzenie rzeczywiście pozwala na wstępne rozpoznanie? Czego jeszcze spodziewać się po wizycie u neurologa?
Dołącz do Zdrowia na Facebooku!

Prawidłowy odruch to prosta reakcja, której nie możemy kontrolować (mimowolna) i odpowiednia do bodźca (ani za mocna, ani za słaba). Może być bezwarunkowy (wrodzony) i warunkowy (nabyty). Na odruchy bezwarunkowe nie mamy żadnego wpływu, są zapisane w genach, nieświadome i niekontrolowane, dlatego nie można "oszukać" neurologa. Ich rola, niekoniecznie diagnostyczna, jest ogromna: ratują nas choćby przed zakrztuszeniem czy bronią przed poważniejszymi skutkami zatrucia. Do odruchów bezwarunkowych należą na przykład odruch wykrztuśny, kaszel, wymioty. Na nich zbudowane są także zachowania instynktowne, w tym instynkt macierzyński.

Problem z nerwami, chory kręgosłup...

Prawidłowe odruchy fizjologiczne świadczą o właściwej pracy łuku odruchowego, czyli drogi od receptora (wyspecjalizowanej komórki, bądź narządu zmysłowego, odpowiedzialnego za odbieranie sygnałów z otoczenia), przez rdzeń kręgowy aż po efektor, którym jest mięsień. Właśnie uderzenie w ścięgno odpowiedniego mięśnia (rzadziej w kość) młoteczkiem neurologicznym (energicznie i dość mocno, ale w bezpieczny sposób - nie róbcie tego w domu, to nie takie proste), doprowadza do jego mimowolnego skurczu. Ścięgno, twór włóknisty i wytrzymały, stanowiący przedłużenie mięśnia, przenosi jego skurcze na elementy kostne. Gdy skurczu nie ma, jest zbyt silny, zbyt słaby czy spóźniony, bardzo często lekarz potrafi dość precyzyjnie określić miejsce nieprawidłowości, a nawet od razu podać jej przyczynę, jednak niejednokrotnie nieprawidłowości odruchów stają się dopiero podstawą do bardziej szczegółowej diagnostyki.

Przyczyn zaburzenia odruchów może być wiele: od chorób mięśni począwszy (miopatie, w tym dystrofia), poprzez choroby przyczyniające się do polineuropatii, czyli uszkodzenia nerwów obwodowych, a wśród nich cukrzyca, alkoholizm, a nawet niektóre choroby zakaźne czy niedobór witaminy B12, po choroby rdzenia kręgowego i zaburzenie sygnałów z niego wychodzących, np. w wyniku ucisku spowodowanego przez zmiany w kręgosłupie (np. osteofity). Zatem neurolog niejednokrotnie odkrywa problemy odległe od "głowy", z którą zasadniczo go kojarzymy, a także współpracuje z lekarzami wielu specjalności (ortopedą, diabetologiem, immunologiem, etc.). Zaburzeń odruchów fizjologicznych lekceważyć nie można, jednak to jeszcze nie powód do paniki

6 odruchów

Podczas badania neurologicznego zazwyczaj kontroluje się sześć odruchów, chociaż bywa, że lekarz ogranicza się do jednego, wszystkim dobrze znanego, odruchu kolanowego. Potrzeba kontroli pozostałych jest uzależniona od dolegliwości, objawów, po prostu potrzeb konkretnego pacjenta.

Odruch z mięśnia dwugłowego ramienia polega na uderzeniu młoteczkiem w ścięgno mięśnia dwugłowego ramienia przy lekko zgiętym przedramieniu. W konsekwencji dochodzi do zgięcia kończyny w stawie łokciowym.

Odruch z mięśni przywodzicieli uda jest reakcją na uderzenie w kłykieć przyśrodkowy kości udowej powodując skurcz i przywiedzenie kończyny dolnej (mięśnie przywodziciele umożliwiają nam choćby ściśnięcie kolan)

Odruch kolanowy przeprowadza się w pozycji siedzącej. Reakcją mięśnia czworogłowego uda na uderzenie młoteczkiem w jego ścięgno poniżej rzepki powinno być wyprostowanie nogi w stawie kolanowym.

Odruch z mięśnia trójgłowego ramienia to badanie reakcji po uderzeniu w jego ścięgno. Tym razem powinno dojść do wyprostowania ręki w stawie łokciowym.

Odruch ramienno-promieniowy to skutek uderzenia młoteczkiem w ścięgno mięśnia ramienno-promieniowego, który znajduje się nad nadgarstkiem. W jego wyniku dochodzi do zgięcia w stawie łokciowym.

Odruch skokowy kontrolujemy, gdy noga jest lekko zgięta w kolanie, a stopa ustawiona prostopadle. Uderzenie w ścięgno Achillesa (mięsień trójgłowy łydki) powoduje zgięcie podeszwowe stopy.

Odruchy to tylko wycinek

Nieraz słyszy się od pacjentów, że lekarz "tylko rozmawiał i wcale nie badał", albo "tylko mnie oglądał, to niby czego mógł się konkretnie dowiedzieć?". Jeśli był to doświadczony neurolog, to bardzo dużo, zarówno o funkcjonowaniu centralnego układu nerwowego, jak i nerwach obwodowych.

Specjalista prowadząc z nami dialog może zauważyć problemy z mimiką, świadczące na przykład o zaburzeniach nerwu twarzowego. Jeśli próbuje wywołać u nas uśmiech, to także część diagnostyki. Sposób, w jaki wysuwamy język, może informować o pracy mózgu.

Świecenie latarką w oczy także pozwala "zajrzeć" do pewnych struktur mózgowych czy ocenić pracę nerwu wzrokowego.

Nie potrzeba młoteczka, by ocenić nieprawidłowy odruch Rossolimo. Jeśli odpowiedzią na energicznie uderzenie palcami dłoni lekarza w opuszki palców stóp, jest odruchowe zgięcie palców, można podejrzewać stwardnienie rozsiane. Chociaż to jeden z objawów tej choroby, warto wiedzieć, że taka reakcja zdarza się i osobom zdrowym.

Poza odruchami kończyn, neurolog koncentruje się choćby na ich drżeniu, bada chód (jego zaburzenia pojawiają się np. w chorobie Parkinsona, zapaleniu wielonerwowym). Szczególnie konsultując pacjentów podejrzewanych o poważne schorzenia mózgu, np. udar, po urazach głowy, ocenia także ewentualne zaburzenia mowy, zborność ruchów, reakcje na ból, etc.

Czy umiesz pokonać migrenę?

Wroga trzeba dobrze poznać, by skutecznie z nim walczyć. Sprawdź swoją wiedzę na temat tej choroby. Jeśli cię dopadnie, warto wiedzieć, co robić.

1.Jak objawia się migrena?

  • zwykle ból obejmuje połowę głowy, chociaż może promieniować na całą. Jest pulsujący, ostry. Czasem towarzyszą mu nudności, wymioty, światłowstręt,
  • ból jest tępy, obejmuje okolice nosa i policzków. Nasila się przy pochylaniu,
  • pojawia się dokuczliwy ból potylicy (tylnej części głowy). Najczęściej atakuje rano, towarzyszy mu dzwonienie w uszach i pobudzenie.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
Zobacz także
  • 6
  • 5
Komentarze (3)
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Zapytaj eksperta

dr n. med. Maciej Kierzkiewicz

Gastrolog radzi

Emilia Gnybek-Ciosek

Skuteczne odchudzanie

Agnieszka Iwaszkiewicz

Życie rodzinne

Katarzyna Albrecht-Stanisławska

Zdrowie małego dziecka

Michał Lew-Starowicz

Problemy seksualne

Anna Englisz i Katarzyna Faliszewska

Zdrowa dieta