Lawina? Masz 18 minut na ratunek!

Holenderski książe Johan Friso walczy o życie po tym, jak został wyciągnięty spod lawiny w austriackim kurorcie Lech. W naszych rodzimych Tatrach obowiązuje trzeci stopień zagrożenia lawinowego, co oznacza, że jest on znaczny. Jak uchronić się przed ewentualnym zagrożeniem w górach? Jak możemy zwiększyć swoje szanse na przeżycie, gdy znajdziemy się pod pokrywą śniegu? Niejednokrotnie człowiek jest bez szans w zderzeniu z żywiołem. Pewne czynniki są jednak po naszej stronie: przede wszystkim rozsądek i czas.

Co roku z urlopu na nartach nie wraca co najmniej kilkadziesiąt osób, ofiar lawin. Niebezpiecznie bywa w Alpach, Tatrach, Karkonoszach, nawet w Beskidach. Co warto wiedzieć o żywiole?

Lawina może napierać z prędkością 300 km na godzinę, niosąc do 100 tys. metrów sześciennych śniegu. Zabiera ze sobą głazy, skały, zabudowania. 20% osób, które się z nią zderzą, ginie z powodu śmiertelnych obrażeń. Pozostałe teoretycznie mają szansę na ratunek, jeśli nie zabraknie im tlenu. Największe i najszybsze są lawiny pyłowe, które powstają bezpośrednio po obfitych opadach śniegu, zwykle sprowokowane hałasem. Obłok pyłu śnieżnego porusza się z ogromną prędkością, a efekt działania wzmacnia fala uderzeniowa, podobna do eksplozji potężnego ładunku wybuchowego. Człowiekowi, który się z nią spotka, grozi niemal natychmiastowe uduszenie, gdyż drobny pył wdziera się do płuc, zatyka je, uniemożliwiając oddychanie.

Aż 9 na 10 odkopanych osób w ciągu 18 minut od zasypania zostaje uratowanych. Z każdą minutą jednak szanse na przeżycie maleją. Według GOPR powyżej 18 minut pod śniegiem przeżywa do 34% ofiar. Umierają ci zasypani, którzy nie mają wolnej przestrzeni z dostępem tlenu. Po 35 minutach szanse spadają do 28%. Po dwóch godzinach zasypanych najczęściej nie udaje się już uratować. Cuda jednak się zdarzają i w górach "ostatnia umiera nadzieja". I obowiązuje zasada: "Nikt nie jest martwy, dopóki nie jest ciepły i martwy", czyli nawet skrajnie wyziębionym ofiarom, z zatrzymanym krążeniem, udziela się pełnej pomocy medycznej. Nie zakłada się z góry porażki.

Szczegółowe informacje na ten temat na stronie lawinowej Grupy Karkonoskiej GOPR

Jak uniknąć lawiny?

Panicznie boisz się lawin? Zostań w domu! W górach nie ma terenów całkowicie bezpiecznych. Zdarzyło się, że lawiny schodziły w wysokopiennym lesie.

Jeśli nie interesuje cię urlop na nizinach, a jeszcze lepiej przed telewizorem, ogranicz ryzyko. To już coś.

1. W czasie mgły nie wyruszaj na stoki.

2. Korzystaj wyłącznie z wyznaczonych tras narciarskich. Lawiny wielokrotnie były wywoływane przez narciarzy, którzy podcięli nieprzygotowane do zjazdów stoki, na których zalegał ciężki, mokry śnieg..

3. Zrezygnuj z odwiedzania terenów szczególnie zagrożonych lawinami. By je "namierzyć", pytaj tubylców, wypatruj oznaczeń szlaków. Jeszcze w tym roku powinno być łatwiej je interpretować, gdyż na dniach planowane jest ujednolicenie symboli. Zastępca naczelnika straży ratunkowej TOPR Edward Lichota w rozmowie z PAP wyjaśnił, że obecnie funkcjonują nieformalne symbole przypisane do skali zagrożenia lawinowego. "Chodzi o to, aby ujednolicić te symbole, aby we wszystkich krajach były takie same" - tłumaczył. Dodał, że rozsądny turysta nie ma problemów z dostępem do informacji, gdyż komunikaty o zagrożeniu lawinowym są zamieszczane m.in. na stronie internetowej TOPR, w schroniskach, na stacjach kolejek górskich, przy wejściach do parków narodowych, a także w lokalnych i ogólnopolskich mediach.

4. Pamiętaj, że zagrożenie rośnie, kiedy po intensywnych opadach śniegu mocno grzeje słońce. Śnieg nie zamarza i stok staje się niestabilny. Z drugiej strony: najwięcej wypadków jest na zacienionych (północnych i północno-wschodnich) stokach. Tam pokrywa śnieżna jest najgrubsza...

5. Pokrycie stoku też ma znaczenie. Osunięcia śniegu rzadko zdarzają się na wzgórzach, gdzie poza trawą są drzewa, bądź kosodrzewina.

6. W górach groźny jest hałas. Bywa, że lawinę wywołuje głos narciarza. Najczęściej jednak sprawcami są skutery śnieżne. Ryk silnika i drgania powodowane przez rozpędzony pojazd mogą naruszyć spójność śniegu.

Orientacyjna skala

W pełni bezpiecznie nie jest nigdy: powtarzają ratownicy. Skala ma pomagać ograniczyć ryzyko. Błędna interpretacja bywa zabójcza. Kiedy ktoś mówi, że wyszedł w góry, bo był "tylko drugi stopień zagrożenia", tak naprawdę to nie wie, co mówi. Dwójka bowiem nie oznacza, że lawiny nie będzie.

1. stopień zagrożenia oznacza w praktyce, że prawdopodobieństwo zejścia lawiny jest niewielkie, a pokrywa śniegowa na ogół utrwalona i stabilna (związana). Wyzwolenie lawiny jednak możliwe: na bardzo niewielu skrajnie stromych stokach, tylko przy dodatkowym dużym obciążeniu. Na ogół oznacza bezpieczne warunki dla wędrówek

2. stopień zagrożenia lawinowego zwany jest też umiarkowanym. Pokrywa śniegowa jest na niektórych, bardziej stromych stokach, umiarkowanie stabilna, zwykle jednak wystarczająco utrwalona. Wyzwolenie lawiny możliwe przede wszystkim na określonych, bardziej stromych stokach, przy dodatkowym dużym obciążeniu. Nie należy spodziewać się samorzutnego schodzenia większych lawin, czyli są korzystne warunki dla wędrówek. Warunek: uwzględnienie lokalnych rejonów zagrożeń przy ustalaniu trasy.

3. stopień, znaczny. Na wielu stromych stokach pokrywa śniegowa jest utrwalona tylko umiarkowanie lub słabo. Wyzwolenie lawiny jest prawdopodobne już przy małym obciążeniu dodatkowym, przede wszystkim na określonych stromych stokach. Możliwe jest też samorzutne schodzenie średnich, ale i pojedynczych dużych, lawin. Poruszanie się w górach wymaga już i zostaje ograniczone w rejonach szczególnie zagrożonych.

4. stopień, duży: pokrywa śniegowa jest słabo utrwalona na większości stromych stoków. Wyzwolenie lawin jest prawdopodobne już przy małym obciążeniu dodatkowym na większości stromych stoków. Możliwe jest samorzutne schodzenie wielu średnich rozmiarów lawin, a także lawin dużych. Obszar możliwości poruszania się zostaje znacznie ograniczony.