Uwaga: toksoplazmoza!

Dla większości z nas toksoplazmoza nie stanowi szczególnego zagrożenia. Jednak dla kobiet w ciąży i osób o obniżonej odporności jest naprawdę niebezpieczna

Sławomir Zagórski: Toksoplazmoza to choroba wywoływana przez...

Dr Elżbieta Płońska*: ...jednokomórkowego, bardzo przebiegłego pasożyta zwanego po łacinie Toxoplasma gondii... ...który głównie zagraża nie nam, lecz kotom.

Otóż nie. Koty, a ściślej mówiąc: kotowate, są jego żywicielami, ale on większej krzywdy im nie czyni. Pasożyt musi dostać się do organizmu kota, gdyż tam w jego przewodzie pokarmowym może dojść do rozmnażania płciowego. A więc do wytworzenia gamet, zapłodnienia i wytworzenie tzw. oocyst, a więc otoczonych grubą osłonką zygot.

Kot jest więc tzw. żywicielem ostatecznym Toxoplasma gondii, natomiast żywicielami pośrednimi mogą być wszystkie stałocieplne, tj. gryzonie, barany, świnie, dziczyzna, ptaki wolno żyjące, drób, no i człowiek. Szkody, jakie pasożyt może wywołać w organizmie myszy czy człowieka, są znacznie większe niż w przypadku kota.

Dlaczego Toxoplasma gondii to gatunek pani zdaniem przebiegły?

Bo on zachowuje się niemal tak jak wirus. Wnika do komórki (a jest w stanie wejść do tylu różnych komórek u tak różnych zwierząt!), w jej wnętrzu ulega replikacji i następnie zakaża kolejne z nich.

Kot, powiada pani, nie choruje.

Nie, ale za to wydala ogromną liczbę oocyst, którymi zakażają się potem inne ssaki, ptaki, a także ludzie. Zakażony kot wydala wraz z kałem aż 10 mln oocyst dziennie przez mniej więcej trzy tygodnie! Te oocysty są z kolei w stanie przetrwać w ciepłej wilgotnej glebie do półtora roku.

Co się dzieje, gdy dostaną się do naszego organizmu?

Rozwijają się w przewodzie pokarmowym. Zakażają komórki nabłonka jelitowego, zmieniają dwukrotnie postać, a następnie wędrują wraz z krwią po całym ciele. Mają szczególne powinowactwo do niektórych tkanek, zwłaszcza tkanki nerwowej i mięśniowej, i dlatego lubią usadawiać się w postaci cyst (inaczej torbieli) w centralnym układzie nerwowym, oku i mięśniach.

U kota nigdy nie dochodzi do tworzenia torbieli, natomiast zarówno kot, jak i człowiek mogą zakazić się nie tylko oocystami, ale także jedząc niedogotowane czy niedosmażone mięso, w którym tkwią cysty Toxoplasma gondii.

Jakie mięso jest szczególnie niebezpieczne?

Poza rybami każde, a więc zarówno drób, dziczyzna, baranina, wieprzowina, jak i wołowina.

Jak przebiega toksoplazmoza?

Większość z nas przechodzi ją w sposób nieświadomy, gdyż nie wywołuje żadnych objawów. Jeśli już, jest to najczęściej lekka gorączka, powiększenie węzłów chłonnych, bóle mięśniowe. Ale choroba może też mieć ciężki przebieg, atakować wiele narządów, a nawet prowadzić do zgonu. Jeśli pasożyt dostanie się do oka, może wywoływać bóle gałki ocznej i zaburzenie widzenia (Uwaga! Leczeniem ocznej postaci toksoplazmozy powinni zajmować się wyłącznie okuliści). Pasożyt atakuje też czasem wątrobę, mięsień serca, mózg, mięśnie szkieletowe.

Dla większości z nas toksoplazmoza nie stanowi szczególnego zagrożenia. Jednak dla kobiet w ciąży i osób o obniżonej odporności, a więc np. zakażonych wirusem HIV czy też biorących leki hamujące działanie układu immunologicznego, jest naprawdę niebezpieczna.

Skąd te kobiety w ciąży?

Bo pasożyt przenika przez łożysko do płodu i w jego organizmie może wywołać bardzo poważne uszkodzenia. Jeśli kobieta zetknęła się z pasożytem np. kilka miesięcy przed ciążą lub wcześniej, ryzyko dla płodu jest bardzo nieznaczne. Znacznie gorzej, jeśli jest to świeże zakażenie i komórki pasożyta dotrą do płodu. Zasada jest taka, że im "młodsza" ciąża, tym ryzyko zakażenia płodu mniejsze (w pierwszym trymestrze wynosi ono 15 proc., w drugim 30 proc., w trzecim 60 proc.), ale jego skutki poważniejsze.

Toksoplazmoza w początkowej fazie ciąży może prowadzić do poronienia. Jeśli dziecko się urodzi, zwykle nie ma żadnych objawów wrodzonej choroby. Później jednak mogą pojawić się zaburzenia widzenia, trudności w uczeniu się i upośledzenie umysłowe.

Tzw. pełnoobjawowa toksoplazmoza wrodzona charakteryzuje się wodogłowiem, zapaleniem siatkówki i naczyniówki oka, a także zwapnieniami wewnątrz czaszki w wyniku dostania się tam cyst z pasożytem.