Trzustka: wrażliwa i niedoceniana

Eliza Dolecka
05.04.2013 , aktualizacja: 21.05.2014 09:40
A A A Drukuj
Trzustka ma zasadniczy wpływ na procesy trawienne

Trzustka ma zasadniczy wpływ na procesy trawienne (Shutterstock)

Bez niej nie ma mowy o prawidłowej przemianie materii. Jest niezastąpiona przy trawieniu białek, tłuszczów i węglowodanów. Reguluje poziom cukru we krwi. Nawet poważnie uszkodzona przez dłuższy czas wykonuje swoją pracę. W każdym wieku może wymagać leczenia, w tym chirurgicznego. Czy na pewno wiesz o trzustce wystarczająco dużo, by prawidłowo się o nią zatroszczyć?
Trzustka leży w górnej części brzucha, poprzecznie, za żołądkiem. Zazwyczaj waży od 60 do 125 g, ma 20 cm długości i 5 cm szerokości. Ten w sumie niepozorny narząd gruczołowy musi się solidnie napracować, by wypełnić powierzone mu zadania. Zasadniczo rolę trzustki można podzielić na wewnątrzwydzielniczą i zewnątrzwydzielniczą. Pierwsza związana jest wytwarzaniem kilku hormonów, w tym insuliny. Druga polega przede wszystkim na umożliwianiu trawienia składników pokarmowych.

Trzustka i hormony

Funkcję wewnątrzwydzielniczą pełnią specjalne komórki trzustki, zgrupowane w niewielkie skupiska, zwane wyspami Langerhansa. Są rozrzucone po całym narządzie. Jest ich łącznie około miliona. Pracują bardzo intensywnie, chociaż stanowią zaledwie 2% masy całego gruczołu.

W obrębie wysp Langerhansa wyróżniono trzy typy komórek: Alfa, Beta i Delta. Pierwsze odpowiadają za produkcję hormonu glukagonu, a komórki Beta wytwarzają insulinę. Insulina i glukagon są niezwykle ważne w procesie przemiany materii, a także warunkują nasze ogólne zdrowie, gdyż pomagają utrzymać prawidłowy poziom glukozy we krwi. Glukagon kontroluje również przemianę cukrów, tłuszczów i białek. Cały proces reguluje somatostatyna, wytwarzana w komórkach Delta, która w razie potrzeby hamuje wydzielanie insuliny i glukagonu.

Trzustka i trawienie

Nieprzypadkowo mówi się, że procesy zachodzące w trzustce przypominają pracę w nowoczesnej fabryce chemicznej. Każdego dnia trzustka produkuje od 1,2 do 3 litrów soku trzustkowego, który zawiera płyn zasadowy oraz enzymy trawienne. Wśród nich trzeba wymienić trypsynę, jeden z enzymów trawiących białka, rybonukleazę i deoksyrybonukleazę, rozkładające kwasy nukleinowe (DNA i RNA, zawarte we wszystkich komórkach). Za trawienie tłuszczów odpowiada przede wszystkim lipaza trzustkowa, fosfolipazy A i B oraz esterazy. Cukry trawią enzymy glikotyczne (alfa-amylaza). I pomyśleć, że to wszystko dzieje się za sprawą narządu o wadze dorodnej brzoskwini!

Swojej pracy sok trzustkowy nie wykonuje jednak w samej trzustce. Przewodem trzustkowym, łączącym się z przewodem żółciowym wspólnym (droga przepływu żółci z pęcherzyka żółciowego i wątroby), sok uchodzi do dwunastnicy. Enzymy pozostają nieczynne, póki nie trafią do jelita cienkiego i dopiero tam rozkładają składniki pokarmowe do formy pozwalającej je optymalnie przyswajać.

Kiedy trzustka choruje

Często niełatwo zauważyć, że z trzustką dzieje się coś złego. Dowiedziono, że funkcje zewnątrzwydzielnicze są upośledzone dopiero wtedy, gdy narząd ma już uszkodzone ok. 90% miąższu. Niektóre objawy związane z chorobami tego narządu są dyskretne i bagatelizowane. Pozornie niegroźny uraz brzucha może doprowadzić do ostrego zapalenia trzustki, będącego stanem zagrożenia życia.

Lekarze przyznają, że rak trzustki najczęściej jest wykrywany w stadium zaawansowanym, kiedy choremu trudno już pomóc.

Wszelkie problemy z trzustką powinien diagnozować i leczyć specjalista gastrolog (kieruje do niego lekarz pierwszego kontaktu). Kiedy się do niego zwracać po pomoc? Zawsze, gdy podejrzewasz, że za przykrymi dolegliwościami może stać choroba trzustki lub inny problem z układem pokarmowym.

Najczęstsze problemy

Ból w nadbrzuszu, czyli powyżej pępka, promieniujący do pleców lub obejmujący część żeber może wskazywać na zmiany nowotworowe. Także nawracające wymioty i silne wzdęcia, szczególnie po zjedzeniu obfitego posiłku mogą sygnalizować takie problemy. Nie ma na co czekać: trzeba odwiedzić gastrologa. Wprawdzie najczęściej lekarz rozpoznaje nie raka, a przewlekłe zapalenie trzustki, ale i ono wymaga leczenia.

Wśród charakterystycznych objawów zmian nowotworowych trzustki wymienia się jeszcze utratę apetytu i spadek masy ciała, a także żółtaczkę i cukrzycę. Czasem pojawia się też tzw. wędrujące zapalenie żył (nawracające bóle, obrzęki i zaczerwienienie w obrębie żył, zwykle kończyn dolnych), problem rzadko kojarzony z tą chorobą.

Przewlekłemu zapaleniu trzustki towarzyszą uporczywe cuchnące biegunki tłuszczowe, osłabienie, spadek masy ciała, brak apetytu. Ból w lewym podżebrzu jest zazwyczaj tępy, może mu towarzyszyć cukrzyca i stany podgorączkowe.

Niebezpiecznym schorzeniem trzustki jest ostre zapalenie, które zawsze wymaga leczenia szpitalnego. Jego objawy to silne, promieniujące bóle brzucha pod pępkiem, nudności, wymioty, zatrzymanie stolca, gorączka powyżej 39 st. C., wzrost poziomu cukru we krwi.

Do ostrego zapalenia trzustki może doprowadzić pozornie niegroźny uraz brzucha, zabiegi w obrębie jamy brzusznej, zatrucie toksynami, kamica żółciowa czy przedawkowanie alkoholu.

Zapalenie przewlekłe to przede wszystkim problem alkoholików, chorych na mukowiscydozę i osób cierpiących na kamicę przewodową dróg żółciowych lub w przewodzie trzustkowym. Bywa też powikłaniem po ostrym zapaleniu trzustki.

Nie wiemy na pewno, skąd bierze się rak trzustki. Z pewnością sprzyja mu palenie papierosów i niezdrowa dieta obfitująca w białko oraz tłuszcze.

Leczenie raka zwykle wymaga częściowego wycięcia narządu, a także chemioterapii i radioterapii.

Zobacz także
  • 39
  • 15
Komentarze (27)
Zaloguj się
  • Gość: Gosc

    Oceniono 89 razy 85

    Jasne..., tylko czemu nie wspominacie, ze jak jest rak trzustki, to tego nikt dluzej nie przezyje niz pol roku-rok, a wszystkie przypadki powyzej to cuda medyczne i zadko spotykane! Dodajcie jeszcze fakt, ze polskie szpitale, jak widza, ze ktos ma raka / guza trzustki, to skapia na srodki przeciwbolowe, nawet nie chca juz robic drenazu, jak jest zaawansowana zoltaczka! Potem takiego czlowieka zatruwa zolc, dostaje wylewu, a debile jeszcze wrzeszcza na rodzine, jak poleci po pomoc do dyzurki pielegniarek, bo pacjent sie nie rusza! Kolejna sprawa, na zapalenie trzustki niby leki sa, ale jakos zaluje sie na nie pieniedzy czy cos, bo nie sa podawane i pozwala sie, zeby pacjent sam sie wykonczyl.

  • Gość: KAJA

    Oceniono 36 razy 36

    jAKIE USG,CO WY MOWICIE,MOJ TATA Z BOLEM PLECOW I BRZUCHA BIEGAL OD LEKARZA DO LEKARZA,OCZYWISCIE NAWET PRYWATNIE,ZALICZAL POBYTY SZPITALNE GDZIE NICZEGO NIE DOPATRYWANO SIE W BADANIACH,KAZANO SZUKAC CHOROBY PSYCHICZNEJ,PO DWOCH MIESIĄCACH W BOLACH ODSZEDL .............PORAZKA OSZCZEDNOSCI NA PACJETACH SA W NASZYM KRAJU POWSZECHNE

  • Gość: mmm

    Oceniono 28 razy 28

    Mama miała robione USG pół roku przed wykryciem 3cm guza trzustki, na którym pisze, że trzustka jest prawidłowa. Była najczęściej badającą się osobą w całym domu, z różnymi przedziwnymi objawami biegała od lekarza do lekarza, to co oni mieli jej do powiedzenia nie raz było po prostu śmiechu warte.

  • Gość: darek05

    Oceniono 5 razy 5

    Wiele problemów z trzustką wykrywa się też podczas badania usg jamy brzusznej. Jeśli lekarz ci zaleci jego wykonanie, nie zwlekaj. Nie boli, nie wymaga specjalnych przygotowań, a może uratować życie,należy przede wszystkim dbać o dietę i eliminować z niej nadmiar tłuszczów

  • Oceniono 5 razy 3

    15 lat temu miałam ostre zapalenie trzustki ,stan agonalny ropień trzustki pozniej wytworzył sie torbiel trzustki ,miesiąc pobytu w szpitalu wygrzebałam się potem 2 razy ściągano płyn około 1litra ,dalej zrobiono operację zespolono torbiel z żołądkiem ,wycieto co trzeba ,Profesor powiedział ze to kamienie zablokowały przewód i soki trzuski strawiły ją nastąpiło ostre zapalenie ,a wczesniej ze 2 miesiące bolało mnie w prawej stronie pod rzebrami ,w plecach ,jak brałam głęboki wdech ,brałam leki ziołowe na wątrobę ,nie poszłam do lekarz .Do 5 lat bolał mnie brzuch ,szczególnie pod rzebrami lewa i prawa strona ,dziś prawie wcale ,zaznaczam nigdy nie paliłam i nie piłam co niektórzy sugerują alko. ból okropny nie da się opisać ,wymioty jak sa, jest juz za pózno ,pojawiły sie rano ,a wieczorem byłam prawie nieprzytomna ,przed obiadem bylam u lekarz dał kupe leków i powiedzial jak bedzie gorzej do szpitala ,nie chciałam iść do 17 zwlekalam ,

  • Gość: Podpisz się

    Oceniono 12 razy 2

    Wewnątrzwydzielniczą funkcję trzustki pełnią komórki zwane wyspami Langerhansa a nie Lagerhansa!!!

  • Gość: młodzi

    Oceniono 3 razy 1

    Na poczatkowe problemy z trzustką najlepsza jest dieta. Niskokaloryczna, bez alkoholu, tłuszczu, nieduże porcje etc.
    Takie dania pozwolą poprawić stan, ale pamiętać trzeba, że to musi być stała zmiana przyzwyczajeń żywieniowych
    http://kulinarneuniesienia.blogspot.com/2013/09/leczo-z-cukinii.html

  • Gość: kiki

    Oceniono 7 razy 1

    Mam objawy chyba przewleklego zapalenia trzustki. Raka chyba nie moge miec bo mnie pobolewa ipiecze czasem juz od 2 lat i jeszze zyje. Chyba sie przejde do lekarza...

  • Gość: werc

    0

    Największym wrogiem trzustki jest dym papierosowy, dlatego większość osób z rakiem trzustki to długoletni palacze.
    Żeby sprawdzić i przeanalizować swoje wyniki badań enzymów trzustkowych i innych badań krwi (morfologia, hormony, enzymy, markery nowotworowe) polecam stronę www.wynikikrwi.pl

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Zapytaj eksperta

dr n. med. Maciej Kierzkiewicz

Gastrolog radzi

Emilia Gnybek-Ciosek

Skuteczne odchudzanie

Agnieszka Iwaszkiewicz

Życie rodzinne

Katarzyna Albrecht-Stanisławska

Zdrowie małego dziecka

Michał Lew-Starowicz

Problemy seksualne

Anna Englisz i Katarzyna Faliszewska

Zdrowa dieta

Zadaj pytanie ekspertowi