Badanie wzroku

Kiedy chodzimy do okulisty? Gdy trzeba dobrać lub zmienić okulary oraz gdy mamy jakieś dolegliwości oczu. Tylko nieliczni przestrzegają zalecenia, by wykonywać badania kontrolne. Jak wygląda pełne badanie okulistyczne i jakie choroby jest w stanie wykryć?

Wizyta u okulisty kojarzy się nam z odczytywaniem z tablicy na ścianie rzędów coraz mniejszych literek - najpierw jednym a potem drugim okiem. Tymczasem postęp medycyny sprawił, że w gabinecie tego lekarza znajduje się sporo skomplikowanej i zaawansowanej technologicznie aparatury. Pozwala ona szybko, bezboleśnie i dokładnie ocenić stan zdrowia oka, wykryć wady wzroku oraz ułatwić diagnostykę chorób oczu. Warto wiedzieć, co i w jaki bada lekarz zaglądając pacjentowi w oczy.

Krok 1 - wywiad

To zwykle konieczny wstępny etap badania. Lekarz musi zebrać jak najwięcej informacji o pacjencie, bo taka wiedza ułatwi mu ocenę stanu wzroku oraz pozwoli zwrócić szczególną uwagę na niektóre etapy badania.

Okulista pyta o:

- wiek (na przykład tzw. starczowzroczność - jak sama nazwa wskazuje - ma ścisły związek z wiekiem),

- tryb życia (np. uprawianie sportów siłowych może spowodować odwarstwienie siatkówki oka, a codzienna wielogodzinna praca przy komputerze czy długie oglądanie telewizji wpływają negatywnie na kondycję oczu),

- wykonywany zawód i warunki pracy (silne obciążenie narządu wzroku predysponuje do niektórych chorób, praca fizyczna do odwarstwienia siatkówki, natomiast kontakt z niektórymi chemikaliami oddziałuje negatywnie na stan oczu),

- występujące choroby przewlekłe (np. cukrzyca, miażdżyca czy nadciśnienie tętnicze mają w dłuższej perspektywie negatywny wpływ na stan oczu i mogą być powodami jego chorób),

- przebyte choroby (np. choroby zakaźne przebiegające z bardzo wysoką temperaturą mogą spowodować upośledzenie wzroku, a zatrucia chemiczne np. ołowiem czy rtęcią mogą uszkodzić nerw wzrokowy),

- przyjmowane leki (zwłaszcza leki stosowane stale przy chorobach przewlekłych, np. gruźlicy mogą oddziaływać na oczy; także niektóre antybiotyki, np. streptomycyna mogą uszkodzić wzrok),

- sięganie po używki (np. palenie papierosów bardzo źle wpływa na oczy i przyspiesza degenerację plamki żółtej skutkującą pogorszeniem widzenia),

- sposób odżywiania (np. dieta uboga w witaminę A osłabia widzenie, zwłaszcza w warunkach złego oświetlenia, niedobór witaminy C przyspiesza rozwój zaćmy, a nadmiar soli w diecie podwyższa ciśnienie w gałce ocznej, co jest groźne przy jaskrze).

Wywiad rodzinny czyli pytanie o choroby oczu występujące u krewnych daje lekarzowi informacje o możliwości dziedziczenia skłonności do niektórych chorób oczu, np. jaskry.

Krok 2 - oglądanie oczu od przodu

Jest to badanie makroskopowe - okulista gołym okiem, bez użycia szkła powiększającego czy aparatury dokładnie przygląda się obu oczom. Ocenia, jak wyglądają powieki (na ich brzegach może pojawić się np. stan zapalny, gradówka lub jęczmień), spojówki (zapalenie spojówek to częsta choroba o podłożu alergicznym lub wywołana przeciążeniem narządu wzroku czy przebywaniem w pomieszczeniach o suchym powietrzu, sztucznym oświetleniu lub w zanieczyszczonym środowisku), przód gałki ocznej, rogówka, źrenice, narząd łzowy. To pozwala już na początku badania wychwycić nieprawidłowości w wyglądzie czy działaniu narządu wzroku.

Krok 3 - badanie w lampie szczelinowej

To kolejny, bardziej szczegółowy etap oględzin oczu. Przyrządu zwanego lampą szczelinową używa się w okulistyce od ponad stu lat, ale ciągle jest on przydatny i udoskonalany. Składa się ze źródła światła dobrej jakości oraz obuocznego mikroskopu (o powiększeniu obrazu 6, 10 i 25 razy). Pacjent siada na taborecie przed aparatem opierając czoło i brodę na podpórkach. Lekarz patrząc przez mikroskop dokładniej ogląda oczy w cienkiej smudze światła o regulowanej wielkości i położeniu. Oświetla badane oko tak, by jak najlepiej widzieć ważne szczegóły. W czasie badania prosi pacjenta o spojrzenie w dół, w górę, w lewo i w prawo, by dokładnie obejrzeć dużą powierzchnię gałki ocznej.

Przy zastosowaniu dodatkowych przystawek do aparatu może obejrzeć też dno oka, wnętrze gałki ocznej, ciała szklistego i siatkówkę.

Krok 4 - badanie ostrości wzroku

To proste badanie o dużym znaczeniu. Przy wielu chorobach oczu podstawowym objawem jest bowiem pogorszenie ostrości widzenia. Badanie to odbywa się na początku wizyty, kiedy wzrok pacjenta nie jest zmęczony. Niezbędnym akcesorium do tej kontroli są tablice z rzędami znaków, tzw. optotypów o odpowiednio dobranej wielkości. Zwykle są to litery, ale istnieją też tablice z obrazkami - do badania dzieci nieznających jeszcze liter. Czasem zamiast tablic używa się rzutnika, a znaki do odczytania są wyświetlane na ekranie.