Pij tylko mleko?

Latem truje. Zimą, gorące z miodem, chroni przed przeziębieniem... Prosto od krowy dostarczy potrzebnych białek, witamin i minerałów... Jest najlepszym napojem dla człowieka w każdym wieku... Na pewno nieraz słyszałeś podobne opinie. Tylko czy są prawdziwe?

Chwalone, ganione, znowu gloryfikowane... W ostatnich latach o walorach zdrowotnych mleka mówiło się dużo i bardzo różnie. Z jednej strony gwiazdy sportu i ekrany przekonywały, że kto je wypije, będzie wielki. Z drugiej pojawiały się opinie, w tym specjalistów, że ten napój jest mocno przereklamowany, a krytykowano go pod hasłem "Pij mleko, będziesz kaleką", trawestującym głośną kampanię "Pij mleko, będziesz wielki".

Podstawowym argumentem przeciwko mleku miał być fakt, że poza człowiekiem żaden ssak nie pije go w dorosłym życiu. Wbrew naturze ma też być sięganie po mleko krowie (czy kozie, albo owcze) ze względu na znaczne różnice składu w stosunku do pokarmu kobiecego. Amerykańskie badania dowodziły nawet związku pomiędzy artretyzmem, łysieniem, chorobami wątroby, zaburzeniami neurologicznymi i przedwczesną utratą zębów, a spożywaniem mleka.

Z czasem antymlekowa nagonka ucichła. Czy była szkodliwa? Niekoniecznie. Mleko ma bowiem wiele zalet, ale nie jest też doskonałe. Zasadniczo jest zdrowe, jednak nie dla każdego. I nie w każdej postaci. Nim wmusimy więc w siebie lub bliską osobę szklankę pełnotłustego, warto poznać parę faktów.

Fakt pierwszy: mleko trafiło już do naszego jadłospisu tysiące lat temu

Wrogowie mleka czasem sugerują, że moda na jego picie to skutek polityki państwa, zmowa producentów, ewentualnie wynik jakiegoś spisku. Tymczasem już wiele tysięcy lat przed naszą erą człowiek wprowadził je do diety. Zaraz po udomowieniu pierwszych zwierząt, ich mleko stało się ważnym pokarmem. Ocenia się, że w naszym klimacie umożliwiło przodkom przetrwanie. Zimą, gdy brakowało świeżych warzyw i owoców, stało się cennym źródłem witamin i minerałów.

Obserwacje dowodzą, że najrzadziej szkodzą nam i wywołują uczulenia substancje typowe dla naszej strefy klimatycznej. Przez wieki ludzki organizm zdążył bowiem oswoić się z ich składem. Zatem Polakom prędzej zaszkodzą cytrusy, niż jabłka. I mleko jaków, niż krowy. Chociaż, oczywiście, od każdej reguły są odstępstwa.

Fakt drugi: mleko jest odżywcze

Mleko wszystkich ssaków jest wyśmienitym źródłem białek, cukrów, tłuszczów, witamin oraz soli mineralnych, jednak w proporcjach dopasowanych do potrzeb konkretnego gatunku. Inne potrzeby energetyczne ma przecież człowiek, inne szczur. Powszechnie spożywane mleko krowy zawiera średnio: 87,7% wody, 3,6% tłuszczu, 0,19% niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, 2,5% białka kazeiny, 0,83% białka-alfa S1, 0,6% białka serwatkowego, 0,3% beta-laktoglobuliny, 0,09% alfa-laktoglobuliny, 0,06% białka odpornościowego (dla porównania: mleko kobiece ma 0,41%), 4,6% laktozy, 0,12% wapnia, 0,2% innych związków organicznych, 0,7% składników mineralnych.

Swoim składem znacznie różni się od pokarmu kobiecego, ale to jeszcze nie oznacza, że jest dla nas zupełnie bez wartości.

Litr krowiego mleka zawiera 30 gramów lekkostrawnych i wysoce wartościowych białek (około 24% dziennego zapotrzebowania człowieka). Dostarcza pełną dawkę wapnia, tym łatwiej, że zawarta w nim kazeina usprawnia przyswajanie tego pierwiastka.

Mleko to także dobre źródło witamin (w litrze: 40%dziennego zapotrzebowania na witaminę A, 30% na D i 10% na E). Należy jednak wziąć poprawkę na fakt, że skład ilościowy witamin ulega dużym wahaniom w zależności od pory roku oraz czynników pokarmowych (nawet o 2/3). Tak czy owak: to zawsze dobre, tanie źródło cennych substancji.

Tłuszcz zawarty w mleku łatwo przyswoić, gdyż jest emulgowany, czyli występuje w postaci kuleczek szybko ulegających trawieniu. Zawartość cholesterolu w 100 gramach mleka pełnego wynosi 10 do 15 miligramów. Dla porównania: w maśle 200 do 300 mg. Zresztą, jak wykazują badania specyficzny skład mleka oraz forma zawartych w nim tłuszczów, nie podnoszą poziomu cholesterolu we krwi.

Mleko zawiera cukier, laktozę, składający się z cukrów prostych: glukozy i galaktozy. Laktoza nadaje słodki smak mleku i pomaga przyswoić wapń. Jest niezbędna do utrzymania właściwego środowiska w jelicie. Galaktoza pozwala na prawidłowy rozwój układu nerwowego. Najmłodszym dzieciom zapewnia ją mleko kobiece, które zawiera więcej laktozy, niż krowie.

Fakt trzeci: mleko zapobiega i leczy

W ubiegłym roku badacze z Niemiec, USA i Izraela dowiedli, że dar od krowy wspomaga odchudzanie. Naukowcy z Harvard School of Public Health przekonują, że regularne spożywanie produktów mlecznych zmniejsza ryzyko wystąpienia cukrzycy typu II aż o 60%.

Globuliny zawarte w mleku wspomagają układ odpornościowy. Zatem w połączeniu z miodem, czosnkiem czy cebulą, ten napój może nam pomagać zapobiegać infekcjom i łagodzić ich skutki, pod warunkiem jednak, że proces chorobowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty. Przemarzłeś, przewiało cię, albo przemokłeś? Wypij szklankę gorącego mleka. Poczujesz się lepiej. No, chyba, że akurat tobie mleko szkodzi. Bo bywa i tak.

Fakt czwarty: alergia nie jest tak powszechna, jak się sądzi

To mit, że alergie pokarmowe, w tym na białka mleka krowiego, występują bardzo często. W praktyce dotyczą zaledwie ok. dwóch procent populacji. Osoby rzeczywiście uczulone na te białka nie mogą nie tylko pić mleka, ale w ogóle spożywać produktów je zawierających, czyli serów, jogurtów, masła, śmietany, kefiru, etc. Zazwyczaj szkodzi im również krowie mięso. Dieta eliminacyjna chroni alergików nie tylko przed poważnymi schorzeniami, ale w skrajnych przypadkach nawet przed śmiercią.

Rozpoznanie alergii zwykle nie jest trudne - wystarczy przeprowadzić odpowiednie badanie krwi. Problem diagnostyczny stanowią przede wszystkim dzieci do czwartego roku życia. W ich przypadku badania nie są w pełni wiarygodne, dlatego specjaliści, w tym Instytut Matki i Dziecka, zalecają, by maluchom do ukończenia trzech lat nie podawać "zwykłego" mleka, a jedynie odpowiednio modyfikowane. W przypadku większego zagrożenia alergią (problem występuje rodzinnie, występują nasilone dolegliwości ze strony układu pokarmowego, zmiany skórne, etc.) istnieją specjalne "mleka" lecznicze lub profilaktyczne, dobierane przez pediatrę, a najlepiej alergologa.