Potas - niedobór i nadmiar nie zawsze łatwo rozpoznać

Bez niego nie moglibyśmy funkcjonować. Potrzebny jest zarówno układowi nerwowemu, jak i mięśniom, w tym - przede wszystkim - sercu. Choć niedobór i nadmiar są równie groźne dla naszego zdrowia, czasami trudno je rozpoznać.
Potas jest jednym z najważniejszych makroelementów. Podobnie jak sód czy chlor należy do elektrolitów, czyli składników mineralnych uczestniczących w gospodarce wodnej. To między innymi dzięki niemu w naszym ciele utrzymuje się właściwa objętość płynów. Uczestniczy także w regulacji ciśnienia osmotycznego (pomiędzy wnętrzem komórki, a jej środowiskiem zewnętrznym) oraz powstawaniu impulsów nerwowych. Z tego powodu jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i pracy mięśni, w tym - czynności mięśnia sercowego.



To jednak nie wszystko. Odpowiada on bowiem za regulację pH (równowagi kwasowo-zasadowej). Odgrywa również istotną rolę w metabolizmie węglowodanów i białek, a także wydzielaniu insuliny.

Niedobór potasu odbija się na mięśniach

Niewielkie niedobory potasu są zwykle dla nas nieodczuwalne, bowiem organizm jest w stanie sobie z nimi poradzić. Kiedy jednak braki stają się większe możemy czuć się osłabieni, przemęczeni, apatyczni i senni.

Im mniej cennego pierwiastka w naszym organizmie, tym gorzej funkcjonują mięśnie. Pojawiają się przede wszystkim zaburzenia pracy mięśnia sercowego (arytmie) oraz mięśni szkieletowych. Dochodzi do częstych i bolesnych skurczów i drżenia mięśniowego - na początku ud i łydek. W związku z gorszą pracą mięśni występują również problemy z perystaltyką jelit, w tym głównie zaparcia i wzdęcia. Pojawiają się obrzęki kończyn dolnych. Możemy także mdleć (więcej na ten temat: Omdlenia - nawet jednorazowa utrata przytomności wymaga konsultacji lekarskiej.

Większe deficyty groźne dla zdrowia i życia

Poważny niedobór potasu to tak zwana hipokaliemia (lub hipotasemia). Jej najczęstszą przyczyną jest nadmierna utrata potasu wraz z moczem. Występuje ona zwykle w wyniku upośledzenia funkcji nerek i nadnerczy (np. w niewydolności nerek, zespole Cushinga, czy aldosteronizmie), a także działania leków regulujących ciśnienie krwi i substancji moczopędnych (w tym leków diuretycznych). Z tego powodu osoby je przyjmujące powinny regularnie kontrolować poziom potasu. Rzadszą przyczyną hipokaliemi jest utrata pierwiastka przez przewód pokarmowy, np. w wyniku biegunek czy wymiotów.

Utrzymujący się lub pogłębiający niedobór potasu jest groźny dla zdrowia i życia. Przede wszystkim może przyczyniać się do wzrostu ciśnienia tętniczego, zwiększenia ryzyka rozwoju kamicy nerkowej i chorób układu krążenia. W skrajnych wypadkach w jego wyniku może dojść do zaburzeń funkcji nerek, rabdomiolizy (uszkodzenia tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej, czyli tej, z której zbudowane są mięśnie szkieletowe), a także wystąpienia migotania komór i zatrzymania akcji serca.

Czytaj także:

Niewydolność nerek (ostra i przewlekła)

Aldosteronizm (zespół Conna)

Hiperaldosteronizm wtórny (aldosteronizm wtórny)

Kiedy zagraża nam niedobór?

U zdrowych i prawidłowo odżywiających się osób bardzo rzadko dochodzi do niedoborów potasu, ponieważ zazwyczaj wystarczającą jego ilość dostarczamy sobie wraz z pożywieniem.

Niedostatki tego pierwiastka mogą się jednak pojawić wtedy, gdy nadmiernie się pocimy, przede wszystkim w rezultacie dużego wysiłku fizycznego (np. długotrwałe treningi), a także wysokiej temperatury otoczenia (np. upały). Na jego deficyt narażone są również osoby, które nie jedzą wystarczającej ilości produktów bogatych w potas, w szczególności stosujące restrykcyjne diety lub głodówki (zwłaszcza w przebiegu anoreksji), kobiety w trakcie laktacji, które część pierwiastka tracą wraz z mlekiem, a także ci, którzy nadużywają alkoholu.

Ile potasu nam potrzeba?

Przyjmuje się, iż dzienne zapotrzebowanie na potas zależne jest przede wszystkim od wieku. Tym samym mniej potasu potrzebują dzieci (szczególnie niemowlęta, którym jest on dostarczany wraz z mlekiem matki), więcej zaś dorośli. Najwięcej powinny go sobie natomiast dostarczać kobiety karmiące piersią, ze względu na jego utratę w trakcie karmienia. Dotychczas brak jest jednak dokładnych danych na temat tego, jaki poziom potasu w diecie pozwala zapobiegać negatywnym skutkom zdrowotnym, w tym - zmniejszać ryzyko rozwoju takich chorób, jak nadciśnienie tętnicze czy kamica nerkowa.

Zalecane dzienne spożycie potasu powinno wynosić odpowiednio:

- niemowlęta od 0 do 0,5 roku życia - 400 mg

- niemowlęta od 0,5 do 1 roku życia - 700 mg

- dzieci w wieku 1-3 lata - 2400 mg

- dzieci w wieku 4-6 lat - 3100 mg

- dzieci w wieku 7-9 lat - 3700 mg

- dzieci w wieku 10-12 lat - 4100 mg

- młodzież w wieku 13-18 lat oraz dorośli powyżej 19 roku życia - 4700 mg

- kobiety w trakcie laktacji - 5100 mg

Nadmiar trudny do rozpoznania

Nadmiar potasu w organizmie to inaczej hiperkaliemia (także hiperpotasemia). Nie zawsze łatwo ją rozpoznać, ponieważ objawów związanych ze zbyt dużym stężeniem potasu w organizmie nie ma często zbyt wiele, a dodatkowo są one niejednoznaczne.

W jej efekcie, podobnie jak w przypadku hipokaliemii, dochodzi na przykład do zakłócenia rytmu pracy serca (następuje zwolnienie jego czynności), a także działania układów nerwowego i mięśniowego (np. zaburzenia czucia oraz osłabienie i porażenie mięśni). Może pojawić się apatia, splątanie, a nawet zaburzenia świadomości. Hiperpotasemia, szczególnie poważna, jest - podobnie jak hipokaliemia - bardzo groźna. Może bowiem prowadzić do zgonu w wyniku toksycznego oddziaływania na serce nadmiernych ilości potasu.

Zdrowym osobom nadmiar tego pierwiastka raczej nie grozi, bowiem mało prawdopodobne jest przedawkowanie tego, który pochodzi z pożywienia. Do powstania nadwyżek dochodzi najczęściej w wyniku upośledzenia funkcji nerek i nadnerczy spowodowanego ich chorobą, np. niedoczynności nadnerczy (w tym choroby Addisona) lub hipoaldosteronizmu, a także utrzymującej się hiperglikemii, głównie u osób ze źle kontrolowaną cukrzycą. Niekiedy do wystąpienia hiperkaliemii przyczynia się długotrwałe przyjmowanie niektórych leków - przede wszystkim regulujących ciśnienie tętnicze (szczególnie w przebiegu niewydolności serca), środków przeciwzapalnych, stosunkowo rzadko zaś - nadmiernego spożycia preparatów zawierających potas.

Czytaj także:

Cukrzyca odbiera nam zdrowie po cichu

Jak się odżywiać w cukrzycy typu 2

Uwaga na normy

Żeby określić czy w naszym ciele znajduje się odpowiednia ilość potasu, należy wykonać badanie krwi z oznaczeniem ilości tego pierwiastka. Jego prawidłowy poziom w surowicy powinien mieścić się w granicach 3,5 - 5,0 mmol/l (mEq/l). Z hipokaliemią mamy do czynienia wtedy, gdy stężenie potasu w surowicy jest niższe niż 3,5 mmol/l (łagodna - 3,5 do 3,0 mmol/l, umiarkowana - 3,0-2,5 mmol/l, ciężka - < 2,5 mmol/l). Z kolei o wystąpieniu hiperkaliemi mówimy, kiedy przekracza on 5,5 mmol/l (łagodna - 5,5-5,9 mmol/l, umiarkowana - 6,0-6,4 mmol/l, ciężka - ? 6,5 mmol/l).

Uwaga - podane normy mają jedynie charakter poglądowy i mogą się nieco różnić w zależności od laboratorium dokonującego analizy. Interpretację wyniku i ewentualne leczenie najlepiej zaś pozostawić specjaliście. Jest to szczególnie istotne, ponieważ w wyniku niektórych schorzeń czy zaburzeń, w tym na przykład kwasicy metabolicznej uzyskany wynik (stężenie w surowicy) może nie odzwierciedlać rzeczywistych zasobów potasu w organizmie.

W takiej sytuacji pomocne może się okazać wykonanie badania EKG. Zmiany w jego zapisie mogą bowiem pomóc specjaliście oszacować w przybliżeniu stężenie jonów potasu we krwi, a także - określić prędkość zachodzących zmian.

Czytaj również:

Wszyscy jesteśmy zakwaszeni - realny problem czy kolejny sposób na wyciąganie pieniędzy z kieszeni naiwnych?

Kwasica ketonowa

Gdzie znajdziesz najwięcej potasu?

Potas obecny jest w większości produktów spożywczych. Najbogatszymi jego źródłami są przede wszystkim: suszone owoce (zwłaszcza morele, figi, rodzynki oraz śliwki), otręby, orzechy (szczególnie pistacjowe), nasiona, kakao oraz czekolada. Warto szukać go również w chudym mięsie i rybach, a także surowych owocach i warzywach. Stosunkowo niewielkie ilości potasu znajdziemy natomiast w nabiale - zarówno mleku i jego przetworach (twarogach, serach, itp.), jasnym, pszennym pieczywie, a także jajach.

W diecie Polaków głównym źródłem potasu są ziemniaki, dostarczające nam niemal 25% dziennego zapotrzebowania na ten składnik. Jednak, gdy gotujemy je bez skórki, mogą stracić znaczne ilości tego cennego pierwiastka, ponieważ łatwo przechodzi on do wody. Aby ograniczyć jego utratę zaleca się gotowanie ziemniaków w łupinach ("mundurkach") lub na parze.

Dietę bogatą w potas (przede wszystkim w postaci surowych warzyw i owoców) powinny stosować szczególnie osoby z nadciśnieniem tętniczym, a także chorobą niedokrwienną serca. Nie powinny z nim natomiast przesadzać osoby cierpiące na cukrzycę, a także niektóre schorzenia nerek.

Produkty o największej zawartości potasu (w 100 g):

Produkty zbożowe

Otręby pszenne - 1120 mg

Kasza gryczana - 440 mg

Płatki jęczmienne - 390 mg

Płatki owsiane - 380 mg

Chleb żytni pełnoziarnisty - 360 mg

Orzechy i nasiona

Pistacje - 1090 mg

Mak niebieski - 960 mg

Pestki dyni - 810 mg

Nasiona słonecznika - 790 mg

Migdały - 780 mg

Orzechy arachidowe - 720 mg

Wiórki kokosowe - 660 mg

Orzechy laskowe - 620 mg

Orzechy włoskie - 470 mg

Owoce

Morele suszone - 1670 mg

Figi suszone - 940 mg

Rodzynki suszone - 830 mg

Śliwki suszone - 800 mg

Daktyle suszone - 690 mg

Jabłka suszone - 665 mg

Awokado - 600 mg

Banan - 395 mg

Melon - 380 mg

Porzeczki czarne - 340 mg

Warzywa i przetwory warzywne

Soja, nasiona suche - 2130 mg

Fasola biała, nasiona suche - 1190 mg

Koncentrat pomidorowy (30%) - 1070 mg

Groch, nasiona suche - 940 mg

Soczewica czerwona, nasiona suche - 870 mg

Chrzan - 740 mg

Natka pietruszki - 695 mg

Botwina - 550 mg

Kiełki soi - 480 mg

Ziemniaki - 440 mg

Brukselka - 420 mg

Czosnek - 400 mg

Koperek - 400 mg

Pietruszka, korzeń - 400 mg

Brokuły - 385 mg

Burak - 350 mg

Groszek zielony - 350 mg

Mięso, podroby i wędliny

Pierś z indyka bez skóry - 460 mg

Kiełbasa sucha krakowska - 430 mg

Łopatka cielęca - 395 mg

Szynka z indyka - 390 mg

Pierś z kurczaka bez skóry - 385 mg

Wołowina, polędwica - 380 mg

Szynka z piersi kurczaka - 380 mg

Udziec z indyka - 380 mg

Wołowina, rostbef - 350 mg

Ryby

Halibut - 450 mg

Pstrąg tęczowy - 420 mg

Makrela - 400 mg

Karp - 390 mg

Łosoś świeży - 370 mg

Dorsz - 360 mg

Sardynka - 360 mg

Inne

Kakao (16%), proszek - 1930 mg

Czekolada mleczna - 610 mg

Czekolada gorzka - 580 mg

Czekolada deserowa - 460 mg

Dołącz do Zdrowia na Facebooku!

Więcej o:
Komentarze (2)
Potas - niedobór i nadmiar nie zawsze łatwo rozpoznać
Zaloguj się
  • rafal111.net

    0

    potas jak inne minerały można uzupełnic stosując zróżnicowana zbilansowana diete jesli jednak nie odzywiacie sie zbyt zdrowe zawsze mozna sprobowac tabletek ja polecam sklep www.best-raf.pl jest tam duży wybór i co najwazniejsze niskie ceny

  • rossweet

    Oceniono 9 razy -5

    Potas znajdziemy też w chipsach i wiórkach kokosowych. www.ros-sweet.pl

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX